Oltin-valyuta zaxirasi 1993–2026: 1 mlrd dollardan 67 mlrd dollargacha

Mustaqillikning dastlabki yillarida O‘zbekistonning oltin-valyuta zaxirasi atigi 1 mlrd dollar atrofida edi. 2026-yil 30-sentabr holatiga u 66,6 mlrd dollarni tashkil etdi, fevral oxirida esa 77,1 mlrd dollar bilan tarixiy rekordga chiqdi. Zaxiraning 90 foizi — oltin: Markaziy bank zaxirasida 14,34 mln troya unsiyasi, ya’ni taxminan 446 tonna oltin bor.

Avval o‘zingiz taxmin qiling

2013–2019-yillarda zaxira 22 mlrd dollardan 29 mlrd dollargacha sekin o‘sdi. Keyin nima bo‘lgan deb o‘ylaysiz? Grafikdagi chiziqni 2026-yilgacha o‘zingiz chizing, so‘ng haqiqiy raqamlarni oching.

So‘nggi ikki yildagi keskin o‘sishning asosiy sababi — oltin narxining rekord darajaga ko‘tarilishi va Markaziy bankning oltin zaxirasini izchil oshirib borgani.

33 yil bir grafikda

▶ tugmasini bosing: zaxira 1993-yildan bugungacha yil sayin o‘sib boradi. Sariq qatlam — oltin, yashil qatlam — valyuta va boshqa aktivlar. Istalgan yilda to‘xtatib, surgich bilan oldinga yoki orqaga o‘tishingiz mumkin.

2013-yil oxiridan 2025-yil oxirigacha zaxiradagi oltin qiymati 46,7 mlrd dollarga oshdi. Markaziy bank ma’lumotlari asosidagi hisob-kitobga ko‘ra, bu o‘sishning qariyb 40 mlrd dollari oltin narxining oshishi, 6,7 mlrd dollari esa oltin hajmining ko‘payishi hisobiga bo‘lgan.

Agar oltin narxi o‘zgarsa-chi?

Zaxiraning katta qismi oltin bo‘lgani uchun uning dollardagi qiymati oltin narxiga bog‘liq. Surgich bilan oltin narxini o‘zgartiring: kalkulyator bugungi oltin hajmini shu narxda qayta baholaydi va zaxira necha oylik importni qoplashini ko‘rsatadi.

Xalqaro amaliyotda zaxira kamida 3 oylik importni qoplashi yetarli hisoblanadi. O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich 2026-yil sentabrida qariyb 13,7 oyni tashkil etdi.

Qo‘shnilar poygasi

▶ tugmasini bosing: Markaziy Osiyo va qo‘shni davlatlar zaxiralari 2000-yildan buyon qanday o‘zgargani ko‘rinadi. O‘zbekiston bugun mintaqada Qozog‘iston bilan yetakchilikni bo‘lishmoqda.

Qozog‘istonning ko‘rsatkichi Milliy fond mablag‘larisiz, Ozarbayjonniki esa Davlat neft fondisiz keltirilgan. Turkmaniston bo‘yicha rasmiy ma’lumot e’lon qilinmaydi.

Ma’lumotlar haqida: 1991–1992-yillar uchun zaxira statistikasi mavjud emas; 1993–2012-yillar uchun XVF hisobotlaridagi raqamlar, 2013-yildan Markaziy bankning oylik ma’lumotlari olingan (yil oxiriga). 2000–2002-yillar uchun rasmiy raqam topilmadi. Oltin Markaziy bank baholashida ko‘rsatilgan, shu sababli Jahon banki ma’lumotlaridan biroz farq qilishi mumkin. Qo‘shni davlatlar — Jahon banki va markaziy banklar ma’lumotlari. Oltin narxi va hajmi ta’sirining bo‘linishi — HBR.uz hisobi.