Iqtisodiyot tarkibi 1991–2026: dalalardan zavodlar va xizmatlarga — ishlab chiqarish ulushi 10 yilda 14 foizdan 21 foizga oshdi

Mustaqillikning dastlabki yillarida O‘zbekiston iqtisodiyotining qariyb uchdan bir qismi dala va bog‘lardan kelgan. Bugun iqtisodiyotning asosiy qismini zavodlar, qurilish va xizmatlar tashkil etadi. Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, ishlab chiqarish sanoatining YaIMdagi ulushi 2016-yildagi 14 foizdan 2025-yilda 20,8 foizga oshdi, xizmatlar ulushi esa 46,5 foizga yetdi.

35 yil bitta grafikda

▶ tugmasini bosing: iqtisodiyot qatlamlari 1991-yildan bugungacha yil sayin o‘zgarib boradi. Pastdagi tugmalardan birini bossangiz, o‘sha soha alohida ajralib, uning ulushi chiziq bilan ko‘rsatiladi.

1990-yillarda paxta va g‘alla iqtisodiyotning asosini tashkil etgan. 2017-yildan keyingi islohotlar — valyuta erkinlashtirilishi, investitsiyalar va yangi korxonalar — sanoatni tezlashtirdi: 2019-yilga kelib sanoat va qurilish ulushi 32,7 foizga yetdi. So‘nggi yillarda esa eng tez xizmatlar sohasi o‘smoqda: 2026-yilning birinchi yarmida u YaIMning 48,6 foizini tashkil etdi.

Avval taxmin qiling

2016-yilda ishlab chiqarish sanoati YaIMning 14 foizini bergan. Keyin bu ulush qanday o‘zgargan deb o‘ylaysiz? Chiziqni o‘zingiz davom ettiring.

Ulush to‘rt yilda qariyb bir yarim barobar oshdi va shundan beri 19–21 foiz atrofida mustahkam turibdi. Bu o‘sish ortida yangi korxonalar turibdi: 2017–2025-yillarda ishlab chiqarish sanoatida 126 mingdan ortiq yangi korxona ro‘yxatdan o‘tgan.

Batafsil: qaysi soha qancha?

2010-yildan Statistika agentligi iqtisodiyotni batafsil sohalar bo‘yicha e’lon qiladi. Bu grafikda tog‘-kon va ishlab chiqarish sanoati, qurilish, savdo, transport hamda AKT va moliya alohida ko‘rinadi. AKT va moliyaning ulushi 2016-yildan beri qariyb ikki barobar oshdi.

Iqtisodiyot qanchalik kattalashdi?

Jahon banki ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekiston YaIMi 147 mlrd dollarni, aholi jon boshiga esa 3 968 dollarni tashkil etdi. 2025-yilda iqtisodiyot 7,7 foizga o‘sdi, 2026-yilning birinchi yarmida esa o‘sish 8,5 foizga tezlashdi.

Viloyatlar

Hududlar orasida aholi jon boshiga eng yuqori yalpi hududiy mahsulot — kon-metallurgiya korxonalari joylashgan Navoiy viloyatida, keyin Toshkent shahrida. Kvadratni bosing yoki ustiga olib boring: yuzasi aholi jon boshiga yalpi hududiy mahsulotga mutanosib.

Ma’lumotlar haqida: 1991–2009-yillar uchun Jahon bankining YaIM tarkibi (sanoat qurilish bilan birga) olingan; 2010-yildan Statistika agentligi qo‘shilgan qiymatni xalqaro standart bo‘yicha qayta ko‘rib chiqqan, shuning uchun 2009 va 2010-yillar o‘rtasida uzilish bor. Grafiklarda ulushlar sof soliqlarsiz, sohalar yig‘indisi 100 foiz qilib ko‘rsatilgan; matndagi foizlar esa YaIMga nisbatan. 2026-yil ma’lumotlari — yanvar–iyun, dastlabki. Hududlar bo‘yicha ma’lumot 2025-yil uchun dastlabki.