O‘zbekiston aholisi 100 yilda 8 barobar ko‘paydi: 1920–2026-yillar demografiyasi raqamlarda

1926-yilda aholini ro‘yxatga olish o‘tkazilganida hozirgi O‘zbekiston hududida taxminan 4,75 million kishi yashagan. 2026-yil 1-iyulda esa aholi 38,5 millionga yetdi — 100 yilda qariyb 8 barobar. Bugun O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng ko‘p aholili davlat. Quyida aholini ro‘yxatga olish natijalari, sovet davri statistikasi va Statistika agentligining so‘nggi ma’lumotlari asosida bir asrlik yo‘lni ko‘rib chiqamiz.

Bir asrlik yo‘l

Grafikda aholi soni 1920-yildan bugungacha ko‘rsatilgan. Doira bilan belgilangan nuqtalar — aholini ro‘yxatga olish yillari. Sichqonchani grafik ustida harakatlantiring yoki surgichni suring: tanlangan yildagi aholi soni va oldingi nuqtaga nisbatan o‘zgarish chiqadi.

Aholi ayniqsa 1960–1980-yillarda tez o‘sdi: bu davrda har o‘n yilda 3–4 million kishi qo‘shilgan. Mustaqillik yillarida o‘sish barqaror davom etdi: aholi 1991-yil boshidagi 20,6 milliondan 2026-yil boshida 38,2 millionga yetdi.

Tug‘ilish: o‘sishning asosiy manbai

Aholi o‘sishining asosiy qismi tabiiy o‘sishga — tug‘ilganlar va vafot etganlar farqiga to‘g‘ri keladi. 2025-yilda 879,6 ming bola tug‘ildi, 177,1 ming kishi vafot etdi: tabiiy o‘sish 702,5 ming kishi. 1991-yilda bu ko‘rsatkich 593,1 ming bo‘lgan.

Yosh tarkibi: 1989 va bugun

Aholi piramidasi har bir yosh guruhidagi erkak va ayollarning jami aholidagi ulushini ko‘rsatadi. Yilni almashtiring: tanlangan yil to‘liq rangda, ikkinchisi esa chiziq bilan ko‘rsatiladi. O‘zbekiston hamon yosh mamlakat: piramidaning keng asosi ko‘p bolalar va yoshlarni, ya’ni kelgusi o‘n yilliklardagi mehnat resurslarini bildiradi. Shu bilan birga o‘rta yoshlilar ulushi 1989-yilga nisbatan ancha oshgan.

Viloyatlar kesimida

Eng ko‘p aholi Samarqandda (4,41 mln), keyin Farg‘ona va Qashqadaryo keladi. Eng kam aholi — Sirdaryoda. Kartogrammada har bir hudud xaritadagi joylashuviga yaqin o‘rinda joylashgan, kvadrat yuzi esa aholi soniga mutanosib.

Shaharlar va qishloqlar

Shahar aholisi ulushi 1926-yildagi 21 foizdan bugun 51 foizga yetdi. Ammo shahar va qishloq aholisini hisoblash qoidalari vaqt o‘tishi bilan o‘zgargan, shuning uchun sovet davri va bugungi raqamlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri solishtirishda ehtiyot bo‘lish kerak.

Ma’lumotlar haqida: 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 va 1989-yillar — SSSRda aholini ro‘yxatga olish natijalari, 1950–1990-yillar — yil boshidagi baholar (Demoskop Weekly jadvallari). 1926-yildagi O‘zbekiston SSR tarkibida Tojikiston ASSR bo‘lgan, Qoraqalpog‘iston esa kirmagan; maqolada bu raqam hozirgi chegaralarga yaqinlashtirib qayta hisoblangan. 1920, 1930 va 1940-yillar uchun Statistika agentligining yaxlitlangan baholari olingan; 1920-yildan oldingi davr uchun hozirgi chegaralardagi ishonchli raqam yo‘q. 1991–2026-yillar — Statistika agentligining yil boshidagi doimiy aholi soni. 2011-yildagi keskin o‘sish tanlama kuzatuv asosida qayta baholash natijasidir. 2025-yilda o‘tkazilgan aholini ro‘yxatga olishning yakuniy natijalari e’lon qilingach, so‘nggi yillar raqamlari aniqlashtirilishi mumkin.