Tashqi savdo 1992–2026: eksport 12 barobar o‘sdi — O‘zbekiston nima sotadi va nima sotib oladi?
O‘zbekiston eksporti 1992-yildagi 2,7 mlrd dollardan 2025-yilda 32,3 mlrd dollarga yetdi, import — 52,7 mlrd dollarga. Taxminingizni sinang, 34 yillik yo‘lni ko‘ring, eksport va import tarkibini hamda asosiy hamkorlarni o‘zingiz tanlab o‘rganing.
Illyustratsiya: HBR.uz · ma’lumotlar asosida chizilgan
Mustaqillikning dastlabki yilida O‘zbekiston dunyoga 2,7 mlrd dollarlik tovar sotgan edi. 2025-yilda tovar va xizmatlar eksporti 32,3 mlrd dollarga yetdi — qariyb 12 barobar ko‘p. Bugun mamlakat 200 dan ortiq davlat bilan savdo qiladi. Quyida tashqi savdoning 34 yillik yo‘li: nimani sotamiz, nimani sotib olamiz va kim bilan savdo qilamiz.
Avval taxmin qiling
2016-yilda eksport 10,6 mlrd dollar bilan o‘n yillikdagi eng past darajaga tushgan edi. Keyingi to‘qqiz yilda nima bo‘lgan deb o‘ylaysiz? Chiziqni o‘zingiz chizing, so‘ng haqiqiy raqamlarni oching.
2016-yildan keyin nima bo‘ldi deb o‘ylaysiz? Chiziqni davom ettiring: sichqoncha yoki barmoq bilan chizing.
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, to‘lov balansi
34 yil: eksport va import
▶ tugmasini bosing yoki grafik ustida sichqonchani harakatlantiring: har bir yil uchun eksport, import va savdo balansi chiqadi. Yashil soha — eksport importdan ko‘p bo‘lgan yillar, sariq soha — import ko‘p bo‘lgan yillar.
eksportimporteksport ko‘pimport ko‘p
Manba: 1992–1996 — Jahon banki/JST (faqat tovarlar); 1997–2004 — Jahon banki milliy hisoblari; 2005–2025 — Markaziy bank, to‘lov balansi
2000–2009-yillarda eksport importdan ko‘p bo‘lgan. 2017-yildagi valyuta islohotidan keyin iqtisodiyot ochildi va import tez o‘sdi: 2025-yilda u 52,7 mlrd dollarni tashkil etdi. Importning qariyb uchdan bir qismi — mashina va uskunalar (16 mlrd dollar), ya’ni yangi korxonalar va modernizatsiya uchun investitsiya tovarlari. Savdo taqchilligining katta qismi xorijdagi fuqarolarning pul o‘tkazmalari bilan qoplanadi.
Nima sotamiz, nima sotib olamiz?
Yilni tanlang va «Nima sotamiz» yoki «Nima sotib olamiz» tugmasini bosing: kvadratning yuzi tovar guruhining ulushiga mutanosib. 1995-yilda eksportning qariyb yarmi paxta tolasi edi. 2025-yilda esa eksport ancha xilma-xil: oltin (10,5 mlrd dollar), xizmatlar (10,2 mlrd), oziq-ovqat (3,3 mlrd), to‘qimachilik, kimyo va metallar. Paxta tolasi o‘rnini ip, gazlama va tayyor kiyim egalladi.
Oltin 10,5 mlrd $ · 31% · jami 34,2 mlrd $
Manba: 1995 — XVF (to‘lov balansi); 2010–2026 — Statistika agentligi (HS va SITC guruhlari) hamda xizmatlar eksporti/importi
2026-yilning yanvar–avgust oylarida oltin eksporti o‘tgan yilgidan uch barobar kam bo‘ldi, shuning uchun umumiy eksport biroz pasaydi (−3,4%). Ammo oltinsiz tovarlar eksporti 28,7 foizga, xizmatlar eksporti esa 33,8 foizga o‘sdi: eksport tobora oltinga kamroq bog‘liq bo‘lib bormoqda.
Kim bilan savdo qilamiz?
Har bir davlat qatorida chapga — O‘zbekiston u yerga sotgan, o‘ngga — undan sotib olgan tovarlar. Yilni va saralash tartibini tanlang. 2010-yilda savdo aylanmasi bo‘yicha birinchi o‘rinda Rossiya, ikkinchi o‘rinda Xitoy edi; 2025-yilda Xitoy birinchi o‘ringa chiqdi.
- 2,52Xitoy−12,515
- 4,55Rossiya−4,388,93
- 1,65Qozog‘iston−1,943,59
- 1,17Turkiya−0,862,02
- 0,07Koreya−1,631,71
- 1,54Afg‘oniston+1,390,14
- 0,86BAA+0,190,67
- 0,17Germaniya−1,151,31
- 0,89Fransiya+0,370,52
- 0,17Hindiston−1,021,19
- 0,54AQSh−0,20,74
- 0,79Qirg‘iziston+0,340,45
mlrd dollar; nom ostidagi raqam — savdo balansi
Manba: Statistika agentligi, davlatlar kesimida tashqi savdo (siat.stat.uz)
Eslatma: oltin eksporti va xizmatlar davlatlar kesimida ko‘rsatilmaydi, shuning uchun Shveytsariya, Buyuk Britaniya va BAA kabi oltin xaridorlari bu ro‘yxatda o‘z hajmida aks etmaydi.
Ma’lumotlar haqida: 1990–1991-yillar uchun dollardagi savdo ma’lumoti yo‘q: bu SSSR davri bo‘lib, respublikalararo savdo bugungi tashqi savdo bilan taqqoslanmaydi. 1992–1996-yillar — faqat tovarlar, 1997-yildan — tovarlar va xizmatlar; 2005-yildan Markaziy bankning to‘lov balansi ma’lumoti olingan. Statistika agentligining «tashqi savdo aylanmasi» ko‘rsatkichi uslub farqi sababli to‘lov balansidan biroz farq qiladi (2025-yilda eksport 34,3, import 48,5 mlrd dollar). Tarkib grafigida oltin uchun HS 71 (2010–2025) va SITC 97 (2026) guruhlari olingan. 2026-yil ma’lumotlari — yanvar–avgust, dastlabki.
Yangi tahlillar birinchi Telegram kanalimizda chiqadi
Maqolalar, qisqa yangiliklar va kechki dayjest — hammasi bitta kanalda.
