Lizing nima va kichik biznes uskunani lizingga qanday oladi?

Qisqasi: lizing nima va uni qanday olish mumkin?

Lizing — uskuna, texnika yoki transportni lizing kompaniyasi yoki bank sotib olib, sizga muddatli to‘lov evaziga foydalanishga berishi. Shartnoma muddati 12 oydan ortiq bo‘ladi va oxirida uskuna odatda sizning mulkingizga o‘tadi. Olish uchun:

1. Uskunani va sotuvchini tanlang, tijorat taklifini oling.
2. Bir nechta lizing kompaniyasi yoki bankdan shartlarni so‘rang: avans, stavka, muddat, sug‘urta.
3. Hujjatlarni topshiring va shartnoma tuzing.
4. Avansni to‘lang, uskunani qabul qiling va jadval bo‘yicha oylik to‘lovni boshlang.

Lizing nima va u kreditdan nimasi bilan farq qiladi?

«Lizing to‘g‘risida»gi qonunning 2-moddasiga ko‘ra, lizing moliyaviy ijaraning alohida turi. Oddiy qilib aytganda, lizing beruvchi siz ko‘rsatgan mol-mulkni sotuvchidan sotib oladi. Keyin uni sizga haq evaziga egalik qilish va foydalanish uchun beradi. Qonun 1999-yil 14-aprelda qabul qilingan (756-I-son), oxirgi o‘zgartirishlar 2021-yilda kiritilgan.

Bitimda uch tomon qatnashadi (qonunning 4-moddasi):

• lizing beruvchi — lizing kompaniyasi yoki bank, u uskunaga pul to‘laydi;
• lizing oluvchi — siz, uskunadan foydalanasiz va to‘lov qilasiz;
• sotuvchi — uskunani ishlab chiqaruvchi yoki yetkazib beruvchi.

Har qanday ijara ham lizing emas. Qonunga ko‘ra, shartnoma 12 oydan ortiq muddatga tuziladi va quyidagi shartlardan kamida bittasiga mos keladi:

• muddat oxirida mulk lizing oluvchiga o‘tadi;
• muddat uskunaning xizmat muddatining 80 foizidan oshadi yoki qoldiq qiymati boshlang‘ich qiymatining 20 foizidan kam bo‘ladi;
• lizing oluvchi muddat oxirida uskunani bozor narxidan arzonga sotib olishi mumkin;
• to‘lovlarning joriy qiymati (bugungi pulga keltirilgan summasi) uskuna qiymatining 90 foizidan oshadi.

Lizingning ikki turi bor (5-modda): to‘g‘ridan-to‘g‘ri lizing (uch tomon alohida) va qaytariladigan lizing, ya’ni o‘z uskunangizni lizing kompaniyasiga sotib, uni lizingga qaytib olasiz. Ikkinchisi korxonaga aylanma mablag‘ kerak bo‘lganda qo‘l keladi.

Kredit haqida batafsil ma’lumot biznes uchun kredit maqolasida berilgan. Qisqasi: garov topa olmayotgan va aniq uskuna sotib olmoqchi bo‘lgan tadbirkorga lizing ko‘pincha qulayroq.

Lizing to‘g‘risidagi qonun va soliq: nimani bilish kerak?

Qonun lizing oluvchini ham himoya qiladi. Barcha to‘lovlarni muddatidan oldin to‘lasangiz, mulk sizga o‘tishi mumkin, agar shartnomada boshqacha belgilanmagan bo‘lsa (15-modda). Uskunani sotib olish tartibi va muddatlari shartnomada yoziladi (9-modda). Shuning uchun muddatidan oldin yopish shartini imzolashdan oldin o‘qing.

Soliq jihati. Soliq kodeksining 410-moddasiga ko‘ra, yuridik shaxs ko‘chmas mulkni moliyaviy ijaraga (lizingga) olgan bo‘lsa, mol-mulk solig‘ini o‘zi to‘laydi. Bu norma 2026-yil 29-iyundan O‘RQ-1126-son qonun tahririda amal qilmoqda. Uskuna va transport lizingini buxgalteriyada hisobga olishning ham o‘ziga xos tomonlari bor. Shuning uchun shartnomani buxgalteringiz bilan birga ko‘rib chiqing.

Kutilayotgan o‘zgarish. Qonunchilik palatasida yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun lizing imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha qonun loyihasi muhokama qilinmoqda. Loyihaga ko‘ra, lizing oluvchi YaTT bo‘lsa, uskuna lizing beruvchining balansida hisobga olinadi, shartnomada esa amortizatsiya tartibi va foydalanish shartlari aniq yoziladi. 2026-yil noyabr holatiga bu hali qabul qilinmagan taklif.

Davlat yordami. PQ-204-son qarorga ko‘ra, 2026-yil 1-iyuldan Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi kichik biznesning kredit yoki lizing bo‘yicha foiz xarajatlarini kompensatsiya qiladi. Lizing summasi qancha bo‘lishidan qat’i nazar, kompensatsiya uning 5 mlrd so‘mgacha bo‘lgan qismiga beriladi. Qarorda kompensatsiya foizi ko‘rsatilmagan, u «belgilangan tartibda» beriladi. Aniq shartni lizing beruvchidan yoki kompaniyadan so‘rang.

Lizing kompaniyalari bilan qanday ishlash kerak?

Lizing xizmatini uch xil tashkilot taklif qiladi: ixtisoslashgan lizing kompaniyalari, banklar va ayrim uskuna ishlab chiqaruvchilar yoki ularning dilerlari. Har birining sharti har xil, shuning uchun kamida uchta taklifni yozma ravishda so‘rang. Ularni bir xil savollar bilan solishtiring.

Taklifni solishtirishda so‘raladigan savollar:

1. Avans necha foiz va u uskuna narxiga hisoblanadimi yoki QQSsiz narxgami?
2. Yillik stavka qancha va u o‘zgarmasmi yoki asosiy stavkaga bog‘liqmi?
3. Bir martalik komissiya (rasmiylashtirish, shartnoma tuzish) bormi?
4. Uskunani sug‘urtalash kimning hisobidan va har yili qancha turadi?
5. Muddatidan oldin yopsangiz, jarima yoki qo‘shimcha haq bormi?
6. Muddat oxirida uskuna sizga avtomatik o‘tadimi yoki qoldiq qiymatni to‘lash kerakmi?
7. To‘lov kechiksa, qanday penya qo‘llanadi va uskuna qachon qaytarib olinishi mumkin?

Odatda so‘raladigan hujjatlar:

• davlat ro‘yxatidan o‘tganlik guvohnomasi va ustav (MChJ uchun) yoki YaTT guvohnomasi;
• rahbarning pasporti yoki ID kartasi;
• so‘nggi davrdagi moliyaviy hisobotlar va soliq hisobotlari;
• bank hisobvarag‘idan ko‘chirma (odatda 6–12 oylik);
• sotuvchining tijorat taklifi yoki hisob-varaqasi (invoys);
• qisqa biznes-reja: uskuna qancha daromad keltirishi va to‘lov qayerdan qilinishi.

Ro‘yxat lizing beruvchiga qarab farq qiladi. Yangi tashkil etilgan biznesdan qo‘shimcha kafillik yoki kattaroq avans so‘ralishi mumkin.

Uskunani lizingga olish: qadam-baqadam

1. Ehtiyojni aniqlang. Uskuna qancha mahsulot ishlab chiqaradi va oyiga qancha qo‘shimcha foyda beradi? Agar oylik foyda lizing to‘lovidan kam bo‘lsa, loyiha pul oqimini bo‘g‘adi. Bu hisobni investitsiya loyihasini baholash usullari bilan tekshirish mumkin.
2. Sotuvchini tanlang. Narx, kafolat, servis va ehtiyot qismlar bo‘yicha taklif oling. Lizing beruvchi aynan shu sotuvchiga pul o‘tkazadi.
3. Lizing beruvchiga ariza bering. Hujjatlar to‘plamini topshiring. Ko‘rib chiqish muddatini oldindan so‘rang.
4. Shartnomani o‘qing. To‘lov jadvali, umumiy summa, sug‘urta, muddatidan oldin yopish va uskunani qaytarib olish shartlariga e’tibor bering.
5. Avansni to‘lang. Lizing beruvchi uskunani sotuvchidan sotib oladi.
6. Uskunani qabul qiling. Qabul qilish-topshirish dalolatnomasini imzolang va uskuna holatini tekshiring.
7. To‘lovni jadval bo‘yicha qiling. Oxirgi to‘lovdan keyin mulk huquqi sizga o‘tganini hujjat bilan rasmiylashtiring.

Lizing kalkulyator: oylik to‘lov qanday hisoblanadi?

Ko‘p lizing kompaniyalari to‘lovni annuitet usulida, ya’ni har oy teng summada hisoblaydi. Formula: oylik to‘lov = S × r / (1 − (1 + r)^−n). Bu yerda S — moliyalanadigan summa (narx minus avans), r — oylik stavka (yillik stavka / 12), n — oylar soni.

Misol: Farg‘onadagi tikuv sexi 300 mln so‘mlik zamonaviy tikuv liniyasini lizingga oladi. Avans 20 foiz, ya’ni 60 mln so‘m, moliyalanadigan summa 240 mln so‘m. Yillik stavka shartli ravishda 24 foiz (oylik 2 foiz) deb olingan. Haqiqiy stavkani lizing beruvchidan oling.

Uskunaning narxi 300 mln so‘m edi. 36 oylik shartnomada u sexga taxminan 399 mln so‘mga tushadi, 24 oylikda esa 365 mln so‘mga. Muddat uzaygani sari oylik yuk kamayadi, lekin umumiy to‘lov oshadi. Bu summalarga sug‘urta va bir martalik komissiyalar hali qo‘shilmagan.

Qaysi muddatni tanlash kerak? Oylik to‘lov uskuna beradigan qo‘shimcha foydaning 50–70 foizidan oshmagani ma’qul. Liniya oyiga 15 mln so‘m qo‘shimcha foyda bersa, 24 oylik variant (12,7 mln so‘m) sexni deyarli zaxirasiz qoldiradi. 36 oylik variant (9,4 mln so‘m) esa xavfsizroq. Pul oqimini oyma-oy rejalashtirish haqida pul oqimini boshqarish maqolasida yozganmiz.

Agar loyiha PQ-204 bo‘yicha foiz kompensatsiyasiga mos kelsa, ortiqcha to‘lov kamayadi. Kompensatsiya miqdori tasdiqlangandan keyin hisobni qaytadan qiling.

Lizingda qanday xatolarga yo‘l qo‘yiladi?

• Faqat oylik to‘lovga qarash. Oylik summa kichik ko‘rinsa ham, uzoq muddatda umumiy narx 30 foizdan ko‘proq oshishi mumkin. Har doim umumiy summani so‘rang.
• Sug‘urtani hisobga olmaslik. Uskunani sug‘urtalash ko‘pincha majburiy va har yili to‘lanadi.
• Kafolat va servisni tekshirmaslik. Uskuna buzilsa ham, lizing to‘lovi to‘xtamaydi. Sotuvchining servis majburiyatini shartnomaga yozdiring.
• To‘lovni kechiktirish. Uskuna lizing beruvchining mulki bo‘lgani uchun, jiddiy kechikishda uni qaytarib olish huquqi shartnomada odatda yozilgan bo‘ladi.
• Soliq rejimini e’tiborsiz qoldirish. Lizing to‘lovlari va mol-mulk solig‘ini qanday hisobga olishni buxgalter bilan oldindan kelishing. Joriy stavkalar soliq stavkalari 2026 maqolasida jamlangan.

Ko‘p beriladigan savollar

Lizing nima oddiy so‘z bilan aytganda?

Lizing — bu uskunani bo‘lib to‘lashga olishning maxsus shakli. Uskunani lizing kompaniyasi yoki bank sotib oladi, siz undan foydalanasiz va har oy to‘lov qilasiz. Shartnoma 12 oydan ortiq muddatga tuziladi va oxirida uskuna odatda sizga o‘tadi.

Lizing to‘g‘risidagi qonun qaysi?

Asosiy hujjat — 1999-yil 14-apreldagi 756-I-son «Lizing to‘g‘risida»gi qonun. U lizing tushunchasini, tomonlarini, turlarini va shartnoma talablarini belgilaydi. Soliq masalalari Soliq kodeksida, umumiy ijara qoidalari esa Fuqarolik kodeksida tartibga solinadi.

Lizing kompaniyalarini qanday tanlash mumkin?

Kamida uchta lizing beruvchidan yozma taklif oling va ularni avans, stavka, umumiy to‘lov, sug‘urta va muddatidan oldin yopish shartlari bo‘yicha solishtiring. Faqat stavkaga emas, umumiy to‘lov summasiga qarang. Lizing beruvchining tajribasi va sotuvchi bilan hamkorligini ham so‘rang.

Lizing kalkulyatorda nimalarni kiritish kerak?

Uskuna narxi, avans foizi, yillik stavka va muddat. Natijada oylik to‘lov va ortiqcha to‘lov chiqadi. Unga sug‘urta va bir martalik komissiyalarni alohida qo‘shing, aks holda haqiqiy narx past ko‘rinadi.

YaTT lizing olishi mumkinmi?

Qonun lizing oluvchi sifatida faqat yuridik shaxsni talab qilmaydi, shuning uchun YaTT ham lizing shartnomasini tuzishi mumkin. Lekin lizing beruvchilarning ichki talablari har xil. Qonunchilik palatasida YaTT uchun lizing imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha qonun loyihasi muhokama qilinmoqda, u hali qabul qilinmagan.

Lizingda uskuna bugun ishlay boshlaydi, to‘lov esa uning daromadidan qilinadi. Shartni tanlashda oylik to‘lovga emas, umumiy narx va uskuna keltiradigan foydaga qarang. Birinchi qadam: sotuvchidan tijorat taklifini oling va kamida uchta lizing beruvchidan umumiy to‘lov summasini yozma so‘rang.