Apple Pay va Google Pay O‘zbekistonda: ular nima beradi va qanday ulanadi?

Nima ishga tushdi?

Xizmatlar ishga tushganini Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva o‘z Telegram kanalida ma’lum qildi. Birinchi bo‘lib Google o‘z xizmatini e’lon qildi. 19-oktabr kuni Samarqandda o‘tgan «C5+1» tadbirlari doirasidagi raqamli texnologiyalar panelida Google Cloud vakili Marchin Krasuski Google Pay O‘zbekistonda ishga tushganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston raqamli sohani tartibga solishda ilg‘or davlatlardan biri. 22-oktabrda Turizm qo‘mitasi Apple Pay ham yaqin kunlarda ishga tushishini ma’lum qildi.

27-oktabr kuni o‘zbek banklarining kartalarini ikkala hamyonga ham qo‘shish imkoniyati paydo bo‘ldi. Ilovalarda ko‘rsatilgan ro‘yxatga ko‘ra, quyidagi banklar ulangan:

Apple ogohlantirishicha, ayrim banklar barcha karta turlarini qo‘llab-quvvatlamasligi mumkin, ro‘yxat esa vaqt o‘tishi bilan kengayadi. Shuning uchun aniq karta bo‘yicha bankning o‘zidan so‘rash tavsiya etiladi.

Apple Pay va Google Pay qanday ishlaydi?

Ikkala xizmat ham telefonni bank kartasiga aylantiradi. Kartani hamyon ilovasiga qo‘shganda bank uning o‘rniga maxsus raqam, ya’ni token chiqaradi. Kassadagi terminalga telefonni yaqinlashtirganda aynan shu token uzatiladi: sotuvchi haqiqiy karta raqamini ko‘rmaydi va saqlamaydi.

Har bir to‘lov Face ID, barmoq izi yoki telefon paroli bilan tasdiqlanadi. Telefon yo‘qolsa, uni masofadan bloklash mumkin, karta raqami esa begona qo‘lga tushmaydi. To‘lov uchun telefonda NFC moduli bo‘lishi kerak. Zamonaviy iPhone va Android smartfonlarning aksariyatida u bor. Google Wallet bilan Wear OS soatlarida ham to‘lash mumkin, Apple Pay esa Apple Watch’da ishlaydi.

Qanday ulanadi?

iPhone’da:

1. Wallet ilovasini oching va «+» tugmasini bosing.
2. «Debet yoki kredit karta»ni tanlang.
3. Kartani kamera bilan skanerlang yoki ma’lumotlarini qo‘lda kiriting.
4. Bank yuborgan SMS kod bilan tasdiqlang.

Android’da:

1. Google Wallet ilovasini o‘rnating yoki oching.
2. «Hamyonga qo‘shish» va «To‘lov kartasi» bandini tanlang.
3. Karta ma’lumotlarini kiriting va bank kodi bilan tasdiqlang.

Gazeta.uz jurnalistlari Visa kartalarini ikkala turdagi telefonga ham muvaffaqiyatli qo‘shganini yozgan.

Mahalliy to‘lov tizimlaridan nimasi bilan farq qiladi?

O‘zbekistonda raqamli to‘lovlar allaqachon keng tarqalgan. Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatiga muomalada 75,7 million bank kartasi bo‘lgan, to‘lov terminallari soni 453,5 mingga yetgan. Yanvar–iyul oylarida terminallar orqali 387,4 trillion so‘mlik to‘lov o‘tgan, bu o‘tgan yilga nisbatan 44,3 foiz ko‘p. Payme, Click, Uzum kabi mahalliy ilovalar va QR to‘lovlar millionlab odamlarga xizmat qilmoqda.

Apple Pay va Google Pay ular bilan raqobatlashmaydi, balki imkoniyatlarni kengaytiradi:

• Tezlik. Ilovani ochish, QR kodni skanerlash shart emas: telefonni terminalga yaqinlashtirish kifoya. Ekran qulflangan bo‘lsa ham, Face ID yoki barmoq izi bilan bir soniyada to‘lanadi.
• Chet elda ishlaydi. Mahalliy ilovalar asosan O‘zbekiston ichida ishlaydi. Apple Pay va Google Pay’ga qo‘shilgan Visa yoki Mastercard kartasi bilan kontaktsiz to‘lov qabul qilinadigan dunyoning istalgan joyida to‘lash mumkin.
• Onlayn xaridlar. Xalqaro internet do‘konlari va ilovalarda karta ma’lumotlarini har safar kiritmasdan, bir tugma bilan to‘lash imkoni paydo bo‘ladi.
• Xavfsizlik. Token tizimi tufayli karta raqami do‘konlarda saqlanmaydi, bu firibgarlik xavfini kamaytiradi.
• Soat va boshqa qurilmalar. Telefonni olmasdan, qo‘l soati bilan to‘lash mumkin.

Mahalliy tizimlarning kuchli tomonlari ham saqlanib qoladi: ular Humo va Uzcard kartalari bilan ishlaydi, kommunal to‘lovlar, pul o‘tkazmalari va davlat xizmatlarini bir joyda jamlaydi. Humo va Uzcard kartalarini ham Apple Pay va Google Pay’ga ulash bo‘yicha Markaziy bank, banklar va to‘lov tizimlari texnik ish olib bormoqda. Bu amalga oshsa, xizmatdan foydalanuvchilar soni keskin oshadi.

Turizm va biznes uchun nima beradi?

Chet ellik sayyohlar o‘z mamlakatida chiqarilgan kartalar bilan O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay orqali 2019-yildan beri to‘lay oladi. Endi esa xizmat O‘zbekiston fuqarolari uchun ham ochildi.

Biznes uchun bu yangi terminal yoki qo‘shimcha xarajat talab qilmaydi: kontaktsiz to‘lovni qabul qiladigan terminallar Apple Pay va Google Pay’ni ham qabul qiladi. Kassadagi navbat qisqaradi, mijoz esa naqd pul yoki kartasiz ham xarid qila oladi. Bu 2030-yilgacha savdo va xizmatlarda naqdsiz to‘lovlar ulushini 75 foizga yetkazish maqsadiga ham mos keladi.

Nega aynan hozir?

Xizmatlarning kelishiga uzoq yillar davomida shaxsiy ma’lumotlarni faqat O‘zbekiston hududida saqlash talabi to‘sqinlik qilib keldi. 2026-yil 26-martda Prezident Shavkat Mirziyoyev «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi qonunga o‘zgartirish kiritilishini imzoladi. Endi faqat biometrik va genetik ma’lumotlar hamda telekommunikatsiya abonentlari ma’lumotlari mamlakat ichida saqlanishi shart. To‘lov ma’lumotlari esa xalqaro xavfsizlik standartlariga rioya qilingan holda chet eldagi serverlarda ham qayta ishlanishi mumkin.

Qonun o‘zgargach, banklar Visa va Mastercard’ning token tizimlariga ulanib, texnik sertifikatlashdan o‘tdi. Markaziy bank to‘lov tizimlarini rivojlantirish departamenti rahbari Jamshid Usmonov iyul oyida xizmatlar yaqin oylarda ishga tushishini aytgan edi. Uch oy ichida bu va’da amalga oshdi.

YouTube, Google va Amazon’da pul topishga qanday ta’sir qiladi?

Apple Pay va Google Pay’ning o‘zi YouTube’da daromad olishni yoki Amazon’da savdo qilishni avtomatik yoqmaydi. Ammo ular bir muhim narsani isbotladi: O‘zbekiston endi global texnologiya kompaniyalarining to‘lov xizmatlari uchun huquqiy va texnik jihatdan ochiq. Bu bir nechta yo‘nalishda yangi imkoniyatlar uchun zamin yaratadi.

YouTube monetizatsiyasi. O‘zbekiston hozircha YouTube hamkorlik dasturi ishlaydigan davlatlar ro‘yxatida yo‘q, shuning uchun o‘zbek blogerlari reklamadan daromad ola olmaydi. Qo‘shni Qozog‘istonda esa bu dastur ishlaydi. 23-sentabrda Saida Mirziyoyeva Nyu-Yorkda Google vitse-prezidenti Karan Bxatiya bilan YouTube monetizatsiyasini ishga tushirish masalasini muhokama qildi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi hisobiga ko‘ra, o‘zbek kontent yaratuvchilari YouTube reklamasidan yiliga 28,8–50,4 million dollar daromad olishi mumkin. Google bilan to‘lov sohasida hamkorlik yo‘lga qo‘yilgani bu muzokaralarda muhim dalil bo‘ladi.

PayPal va xalqaro to‘lovlar. Qonun o‘zgarishi PayPal uchun ham yo‘l ochdi. Endi uning O‘zbekistonga kelishi asosan kompaniyaning o‘z tijorat qaroriga bog‘liq. PayPal ishga tushsa, frilanserlar, dasturchilar va dizaynerlar xorijiy buyurtmachilardan to‘lovni ancha oson qabul qila oladi.

Amazon va global marketpleyslar. Amazon 2021-yil may oyida O‘zbekistonni sotuvchilar ro‘yxatdan o‘tishi mumkin bo‘lgan davlatlar qatoriga qo‘shgan. Biroq amalda sotuvchilar uchun xalqaro to‘lovlarni qabul qilish va hisob-kitob qilish eng qiyin bo‘g‘in bo‘lib kelgan. Xalqaro to‘lov infratuzilmasining mustahkamlanishi o‘zbek ishlab chiqaruvchilari va eksportchilariga Amazon, Etsy va eBay kabi platformalarda savdo qilishni yengillashtiradi.

Google xizmatlari. Google O‘zbekistonni Google Pay ishlaydigan davlatlar ro‘yxatiga kiritdi. Bu ilova ishlab chiquvchilari va onlayn biznes uchun Google’ning boshqa tijorat xizmatlariga ham yo‘l ochilishiga umid beradi.

Bu imkoniyatlarning har biri alohida qaror va muzokara talab qiladi. Ammo Apple Pay va Google Pay ishga tushgani O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga ochilish siyosati amalda natija berayotganini ko‘rsatadi.

Nimalarga e’tibor berish kerak?

• Karta turi. Hozircha faqat Visa va Mastercard kartalari ishlaydi. Humo yoki Uzcard kartasi bo‘lsa, bank xalqaro karta ochishni taklif qilishi mumkin.
• Bank ro‘yxati. Kartangiz qo‘shilmasa, bankingiz hali ulanmagan bo‘lishi mumkin. Ro‘yxat kengayib bormoqda.
• Telefon. Kontaktsiz to‘lov uchun NFC moduli bo‘lgan telefon kerak.
• Rasmiy ro‘yxat. 27-oktabr holatiga Apple saytidagi Apple Pay ishlaydigan davlatlar ro‘yxatida O‘zbekiston hali ko‘rsatilmagan, ammo kartalarni qo‘shish allaqachon ishlayapti.

Apple Pay va Google Pay o‘zbek iste’molchisiga dunyoning ko‘plab davlatlaridagi kabi qulaylikni olib keldi. Navbatdagi vazifa — Humo va Uzcard kartalarini ham ulash va shu yo‘l bilan ochilgan imkoniyatlarni YouTube, PayPal va global marketpleyslar bilan hamkorlikka aylantirish.