Mehnat shartnomasi va ishga olish tartibi: namuna bilan

Quyida kichik biznes uchun 7 qadamli tartib, shartnoma tuzilmasi, sinov muddati va ishdan bo‘shatish qoidalari berilgan.

Boshqa kodeks ko‘rsatilmagan bo‘lsa, modda raqamlari 2023-yil 30-apreldan amalda bo‘lgan Mehnat kodeksiga tegishli va lex.uz’dagi 2026-yil oktabr holatidagi tahrirdan olingan.

Ishga olish tartibi: 7 qadam

1. Lavozim va shartlarni yozib chiqing. E’londan oldin vazifa, ish joyi, ish vaqti va okladni belgilang, sinov muddati bo‘ladimi-yo‘qmi hal qiling: bular keyin shartnomaga o‘tadi. E’londa jinsi, yoshi, millati kabi ish bilan bog‘liq bo‘lmagan talablarni yozmang: Mehnat kodeksi mehnat sohasidagi kamsitishni taqiqlaydi.
2. Suhbat va tanlov. Nomzodning malakasini tekshiring. Suhbatda bo‘lajak oylik, ish rejimi va sinov shartlarini ochiq ayting: kelishmovchiliklarning ko‘pi aynan shu masalalardan boshlanadi.
3. Hujjatlarni oling. Mehnat kodeksining 124-moddasiga ko‘ra nomzod quyidagilarni taqdim etadi:

• pasport yoki ID-karta (16 yoshgacha bo‘lganlar — tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma yoki ID-karta),
• mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan ko‘chirma (birinchi marta ishga kirayotganlardan tashqari),
• harbiy hisobda turganlar uchun harbiy guvohnoma,
• maxsus ma’lumot talab qilinadigan ish uchun diplom yoki sertifikat,
• JShShIR (shaxsiy identifikatsiya raqami). Kodeksda nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilmang.

4. Shartnomani tuzing va imzolang. Shartnoma kamida ikki nusxada yoziladi, har bir nusxani ikkala tomon imzolaydi (106-modda). Bir nusxa xodimga beriladi, u nusxani olganini ish beruvchidagi nusxada alohida imzo bilan tasdiqlaydi. Elektron shartnoma YaMMTda rasmiylashtiriladi va elektron raqamli imzo bilan imzolanadi.
5. Ishga qabul qilish buyrug‘ini chiqaring. Buyruq faqat shartnoma asosida chiqariladi va mazmuni shartnomaga mos bo‘lishi kerak (127-modda). Xodim buyruq bilan ish amalda boshlangan kundan e’tiboran uch kun ichida imzo qo‘yib tanishtiriladi.
6. YaMMTda ro‘yxatdan o‘tkazing. Shartnomaning tuzilishi, o‘zgartirilishi va bekor qilinishi YaMMTda ro‘yxatdan o‘tkaziladi (109-modda). Ish beruvchi my.mehnat.uz kabinetiga elektron raqamli imzo bilan kiradi, xodim esa imzolangan shartnomani my.gov.uz’dagi shaxsiy kabinetidan yuklab oladi. Shu ma’lumot asosida elektron mehnat daftarchasi shakllanadi.
7. Birinchi kun. Xodimni ichki mehnat tartibi qoidalari, lavozim yo‘riqnomasi va mehnat muhofazasi talablari bilan imzo qo‘yib tanishtiring. Ish joyi va kerakli jihozlarni topshiring.

Mehnat shartnomasining majburiy shartlari

104-modda shartnomaga kiritilishi majburiy bo‘lgan shartlarni sanaydi:

Bundan tashqari 107-modda rekvizitlarni talab qiladi. Shartnomaning sanasi, joyi va raqami ko‘rsatiladi. Xodim haqida F.I.Sh., shaxsini tasdiqlovchi hujjat ma’lumotlari, manzili va aloqa ma’lumotlari, JShShIR va jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvarag‘i raqami yoziladi. Ish beruvchi haqida esa nomi, manzili, STIRi va imzolagan vakilning vakolat asosi yoziladi.

Biror majburiy shart tushib qolsa, shartnoma haqiqiy emas deb topilmaydi, lekin uni yozma qo‘shimcha kelishuv bilan to‘ldirish kerak (104-modda).

Xodimning holatini qonundagidan yomonlashtiradigan, kamsituvchi yoki majburiy mehnatga oid shartlar haqiqiy emas (105-modda). Masalan, «xodim ta’tilga chiqmaslikka rozi» degan band qog‘ozda tursa ham kuchga ega bo‘lmaydi.

Muddatli yoki muddatsiz? Odatiy holat — nomuayyan muddatga shartnoma. Muddatli shartnoma faqat 112-moddada sanalgan hollarda tuziladi: vaqtincha yo‘q xodim o‘rniga, ikki oygacha vaqtinchalik ish, mavsumiy ish, ish beruvchining odatiy faoliyatidan tashqari ishlar, chet el fuqarolari bilan va boshqalar. Mikrofirma esa har qanday xodim bilan muddatli shartnoma tuzishi mumkin (505-modda).

Mehnat shartnomasi namunasi

Quyida hbr.uz tayyorlagan shartnoma tuzilmasi berilgan. Bu tayyor matn emas, balki o‘z shartnomangizni yozish yoki mavjudini tekshirish uchun reja. Vazirlar Mahkamasi tavsiyaviy namunaviy shakllarni ham ishlab chiqadi (106-modda): matningizni ular bilan solishtirib ko‘ring.

MEHNAT SHARTNOMASI № ___ Shahar __, sana «__» ______ 2026-yil

1. Tomonlar. Ish beruvchi: nomi, STIR, manzil, vakil va uning vakolat asosi (ustav, ishonchnoma). Xodim: F.I.Sh., pasport yoki ID-karta, JShShIR, manzil, telefon, pensiya hisobvarag‘i raqami.
2. Shartnoma predmeti. Lavozim, bo‘lim, ish joyi manzili. Asosiy ish yoki o‘rindoshlik. Masofaviy ish bo‘lsa — shu haqda alohida band.
3. Muddat. Nomuayyan muddat yoki muddatli (sana va 112-moddadagi asos). Ish boshlanish sanasi.
4. Sinov muddati. Bor yoki yo‘q. Bo‘lsa — davomiyligi (3 oydan, rahbarlar va bosh buxgalter uchun 6 oydan oshmaydi).
5. Ish vaqti va dam olish. Haftalik soatlar, ish kunlari, tushlik tanaffusi, ta’til davomiyligi (kamida 21 kalendar kun).
6. Mehnatga haq to‘lash. Oklad summasi (so‘mda), ustamalar, mukofot tizimi qaysi ichki hujjat bilan belgilanishi, to‘lov kunlari (oyiga kamida ikki marta) va usuli (karta).
7. Tomonlarning huquq va majburiyatlari. Lavozim yo‘riqnomasiga havola, ish beruvchining sharoit yaratish majburiyati.
8. Maxfiylik va mol-mulk. Tijorat sirini saqlash, berilgan jihozlarni qaytarish.
9. Shartnomani o‘zgartirish va bekor qilish. Mehnat kodeksiga havola. Mikrofirma yoki YaTT bo‘lsa — qo‘shimcha bekor qilish asoslari, ogohlantirish muddatlari va ishdan bo‘shatish nafaqasi (506, 511-moddalar).
10. Nizolarni hal qilish. Muzokara. Xodim tanloviga ko‘ra mehnat nizolari bo‘yicha komissiya yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri sud (545-modda).
11. Yakuniy qoidalar. Nusxalar soni, xodim nusxani olganligi haqida imzo, rekvizitlar va imzolar, muhr (bo‘lsa).

Shartnomani imzolashdan oldin uni mehnat huquqi bo‘yicha yuristga ko‘rsating, ayniqsa maxfiylik, moddiy javobgarlik va qo‘shimcha bekor qilish asoslari bo‘limlarini.

Sinov muddati, o‘rindoshlik, masofaviy ish

Sinov muddati (129–132-moddalar):

• shartnomada yozilmagan bo‘lsa, xodim sinovsiz qabul qilingan sanaladi,
• uzog‘i 3 oy, tashkilot rahbari, uning o‘rinbosarlari, bosh buxgalter va alohida bo‘linma rahbari uchun esa 6 oy,
• kasallik va xodim ishda bo‘lmagan boshqa davrlar sinov muddatiga qo‘shilmaydi,
• sinov tugaguncha har bir tomon ikkinchisini kamida 3 kun oldin yozma ogohlantirib shartnomani bekor qila oladi, ish beruvchi esa sinovdan o‘tmaganlik sabablarini yozib ko‘rsatishi kerak.

Sinov belgilanmaydi: homilador ayollar va 3 yoshgacha bolasi bor ayollar (yoki bolani yolg‘iz tarbiyalayotgan ota), 18 yoshga to‘lmaganlar, 6 oygacha shartnoma tuzilayotganlar, o‘qishni tugatganidan keyin bir yil ichida mutaxassisligi bo‘yicha birinchi marta ishga kirayotgan bitiruvchilar va boshqa toifalar.

O‘rindoshlik (432–442-moddalar) — asosiy ishdan bo‘sh vaqtda alohida shartnoma bo‘yicha boshqa haq to‘lanadigan ishni bajarish. U ichki (o‘sha ish beruvchida) yoki tashqi bo‘lishi mumkin. Tashqi o‘rindosh mehnat daftarchasi o‘rniga asosiy ish joyidan ma’lumotnoma olib keladi. 18 yoshgacha bo‘lganlarni o‘rindoshlikka olish taqiqlangan.

Masofaviy ish (452–464-moddalar). Bu rejim ishga olishda yoki keyinroq belgilanib, ishga qabul yoki o‘tkazish buyrug‘i bilan rasmiylashtiriladi (457-modda). Doimiy masofaviy ishga o‘tish uchun shartnomaga qo‘shimcha kelishuv, vaqtinchalik o‘tish uchun esa xodimning arizasi asos bo‘ladi. Shartnomada aloqa vositalari, hisobot tartibi va jihozlar kimniki ekanini yozing.

Shartnomani bekor qilish va ishdan bo‘shatish tartibi

155-modda bekor qilishning barcha asoslarini sanaydi. Kichik biznesda ko‘p uchraydiganlari:

Ish beruvchi tashabbusida ogohlantirish muddatlari (165-modda):

• tashkilot tugatilsa yoki shtat qisqarsa — kamida 2 oy oldin,
• malaka yetishmasligi sababli — kamida 2 hafta oldin,
• xodimning aybli harakati sababli — kamida 3 kun oldin.

Ogohlantirish yozma ravishda, imzo qo‘ydirib beriladi va uni muddatga mos pul kompensatsiyasi bilan almashtirish mumkin. Ogohlantirish davrida (aybli harakatdan tashqari hollarda) xodim boshqa ish izlash uchun haftasiga kamida bir kun ish haqi saqlangan holda ishga chiqmaslik huquqiga ega.

Taqiqlangan holatlar (163-modda): xodim kasal, ta’tilda yoki xizmat safarida bo‘lgan davrda ish beruvchi tashabbusi bilan bo‘shatish mumkin emas (tashkilot tugatilishi bundan mustasno). Homilador ayollar va 3 yoshgacha bolasi bor xodimlar uchun alohida kafolatlar amal qiladi.

Rasmiylashtirish tartibi:

1. Buyruq chiqaring. Unda bo‘shatish asosi kodeksdagi so‘zlar bilan, modda va bandga havola qilib yoziladi (170-modda).
2. Oxirgi ish kunida xodimga mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan ko‘chirma va buyruq ko‘chirmasini bering (171-modda).
3. Shu kuni to‘liq hisob-kitob qiling: ish haqi qoldig‘i, foydalanilmagan ta’til kompensatsiyasi va boshqa to‘lovlar (172-modda).
4. Bekor qilishni YaMMTda ro‘yxatdan o‘tkazing. YaTT bo‘lsangiz, soliq organini 3 ish kuni ichida yozma xabardor qiling (511-modda).

Ishdan bo‘shatish nafaqasi (173-modda) ish beruvchi tashabbusi bilan, xodim aybi bo‘lmagan holda (masalan, shtat qisqarishi) to‘lanadi. Uning eng kam miqdori shu ish beruvchidagi stajga bog‘liq:

Mikrofirma va YaTTda nafaqa holatlari va miqdori mehnat shartnomasida belgilanadi (506, 511-moddalar), shuning uchun bu bandni shartnomaga aniq yozib qo‘yish muhim.

Shuningdek o‘qing:

• Ish haqi hisoblash: formula, soliqlar va namunaviy jadval

Mehnat inspeksiyasi tekshiruvida eng ko‘p uchraydigan xatolar

Quyidagi ro‘yxat Mehnat kodeksi talablari asosida tuzilgan va undagi har bir holat qonun buzilishi sanaladi.

1. Shartnoma YaMMTda ro‘yxatdan o‘tmagan yoki xodim umuman rasmiylashtirilmagan.
2. Majburiy shart yo‘q — ko‘pincha oklad summasi o‘rniga «shtat jadvaliga muvofiq» deb yoziladi.
3. Oklad eng kam miqdordan past. PF-115-son farmonga ko‘ra 2026-yil 1-sentabrdan to‘liq stavka uchun kamida 1 360 000 so‘m.
4. Sinov taqiqlangan toifaga belgilangan, masalan, yosh bitiruvchi yoki 3 yoshgacha bolasi bor ayolga.
5. Buyruq 3 kun ichida tanishtirilmagan yoki shartnoma shartlariga mos emas.
6. Ish haqi oyiga bir marta to‘lanadi. Qonun bo‘yicha kamida yarim oyda bir marta, to‘lovlar orasidagi tanaffus 16 kundan oshmasligi kerak (253-modda).
7. Bo‘shatish buyrug‘ida asos noaniq (faqat «o‘z xohishi bilan» yoki «tartibni buzgani uchun» deb yozilgan, modda ko‘rsatilmagan).
8. Kasallik yoki ta’til paytida bo‘shatish.
9. Oxirgi kuni hisob-kitob qilinmagan.

Mansabdor shaxs uchun mehnat qonunchiligini buzish jarimasi — BHMning 5–10 baravari (Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks, 49-modda), 2026-yil 1-sentabrdan 2 200 000 – 4 400 000 so‘m. Bir yil ichida takrorlansa — 10–15 BHM.

Shuningdek o‘qing:

• Eng kam ish haqi 2026: miqdori, BHM va ish beruvchiga ta’siri

Ko‘p beriladigan savollar

Mehnat shartnomasi namunasini qayerdan olish mumkin?

Vazirlar Mahkamasi tavsiyaviy namunaviy shakllarni ishlab chiqadi (Mehnat kodeksi, 106-modda). Elektron shartnoma esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri YaMMTda tuziladi. Internetdagi Word shablonlarini ishlatsangiz, ular 2023-yildan amaldagi kodeksga mosligini tekshiring: eski kodeks moddalariga havola qilingan matnlar ko‘p uchraydi. Yuqoridagi 11 bo‘limli tuzilma bo‘yicha o‘z shartnomangizni tuzib, yuristga ko‘rsatish ishonchliroq.

Xodimni ishga olish tartibi qanday?

Hujjatlarni oling (124-modda), kamida ikki nusxada shartnoma tuzing (106-modda), shartnoma asosida buyruq chiqarib, xodimni 3 kun ichida tanishtiring (127-modda) va shartnomani YaMMTda ro‘yxatdan o‘tkazing (109-modda). Ishga qabul buyrug‘ida lavozim, bo‘lim, ish boshlanish sanasi, oklad, sinov muddati va asos (shartnoma raqami va sanasi) ko‘rsatiladi.

Mehnat shartnomasini qanday bekor qilish mumkin?

Muddatli shartnoma muddati tugashi bilan bekor bo‘ladi. Boshqa holatlarda uch asosiy yo‘l bor: tomonlar kelishuvi (yozma qo‘shimcha kelishuv), xodimning o‘z arizasi (14 kalendar kun oldin, mikrofirma va YaTTda 7 kun) va ish beruvchi tashabbusi (faqat 161-moddadagi asoslar bilan, 165-moddadagi ogohlantirish muddatlariga rioya qilib). Har qanday holatda buyruq chiqariladi, oxirgi kuni hujjatlar beriladi, to‘liq hisob-kitob qilinadi va bekor qilish YaMMTda ro‘yxatdan o‘tkaziladi.