Ish haqi hisoblash: formula, soliqlar va namunaviy jadval

Quyida ish haqi hisoblash formulalari, o‘rtacha ish haqi va ta’til puli misollari hamda namunaviy jadval berilgan.

Stavkalar 2026-yil oktabr holatida amaldagi Soliq kodeksi va Mehnat kodeksi bo‘yicha keltirilgan.

Ish haqi turlari va shakllari

Kichik biznesda uchta asosiy tizim ishlatiladi.

Har qaysi tizimga ustama va mukofotlar qo‘shilishi mumkin: KPI bo‘yicha bonus, sotuvdan foiz, tungi ish, ish vaqtidan tashqari ish va bayram kunlaridagi ish uchun qo‘shimcha haq. Ularning shartlari mehnat shartnomasida yoki mukofotlash nizomida yozilishi kerak (Mehnat kodeksi, 104-modda).

Ikki qonuniy chegarani yodda tuting:

• To‘liq oy ishlagan xodimning okladi mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdoridan past bo‘lmaydi — 2026-yil 1-sentabrdan 1 360 000 so‘m. Ustama va mukofotlar bu minimumga kirmaydi: okladning o‘zi shu chegaraga yetishi kerak (245-modda).
• Ish haqi kamida yarim oyda bir marta to‘lanadi, odatda avans va qolgan qism tarzida, to‘lovlar orasi 16 kundan oshmasligi kerak (253-modda). To‘lov kuni dam olish kuniga to‘g‘ri kelsa, undan oldingi ish kunida to‘lanadi.

Shuningdek o‘qing:

• Eng kam ish haqi 2026: miqdori, BHM va ish beruvchiga ta’siri

Ish haqi hisoblash formulasi: yalpi summadan qo‘lga tegadigan summagacha

1-qadam. Yalpi (hisoblangan) ish haqi.

Yalpi ish haqi = asosiy haq + ustamalar + mukofotlar

To‘liq ishlanmagan oyda oklad bo‘yicha asosiy haq:

Asosiy haq = oklad / oydagi ish kunlari normasi × ishlangan kunlar

Misol. Okladi 7 500 000 so‘m, besh kunlik haftada ishlaydigan xodim 2026-yil noyabrida 21 ish kunidan 15 kunini ishladi (qolgan kunlarda ish haqi saqlanmaydigan ta’tilda bo‘ldi). 7 500 000 / 21 × 15 = 5 357 143 so‘m.

Soatbay misol: 45 000 so‘m × 168 soat = 7 560 000 so‘m. Ishbay misol: bir mahsulot uchun 2 500 so‘m × 3 200 dona = 8 000 000 so‘m.

2-qadam. Daromad solig‘i (JShDS). O‘zbekiston rezidentining ish haqiga 12 foiz stavkada soliq solinadi (Soliq kodeksi, 381-modda). Uni ish beruvchi soliq agenti sifatida ushlab qoladi.

3-qadam. INPS. Jamg‘arib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvarag‘iga (INPS) yalpi summaning 0,1 foizi o‘tkaziladi. Muhimi, bu summa xodimdan qo‘shimcha ushlanmaydi: hisoblangan daromad solig‘i shu badal summasiga kamaytiriladi (Soliq kodeksi, 385-moddaning yettinchi qismi). Ya’ni 12 foizlik soliqdan yalpi summaning 0,1 foizi INPSga, 11,9 foizi byudjetga ketadi.

4-qadam. Boshqa ushlanmalar. Bularga aliment, sud qarori bo‘yicha undiruv va avans kiradi. Bir to‘lovda jami ushlanma ish haqining 50 foizidan oshmaydi, aliment va axloq tuzatish ishlari bo‘yicha ushlanmalar bundan mustasno (Mehnat kodeksi, 270-modda).

Qo‘lga tegadigan summa = yalpi ish haqi − 12% daromad solig‘i − boshqa ushlanmalar

To‘liq misol. Oklad 7 500 000 so‘m, oy to‘liq ishlangan, KPI bo‘yicha mukofot 15 foiz.

Ish beruvchi to‘laydigan soliqlar

Ish beruvchi o‘z hisobidan ijtimoiy soliq to‘laydi. Stavka (Soliq kodeksi, 405-modda):

• ko‘pchilik ish beruvchilar uchun — 12 foiz,
• byudjet tashkilotlari uchun — 25 foiz,
• nogironligi bo‘lgan shaxslar ishlaydigan ixtisoslashtirilgan sex va korxonalar uchun — 4,7 foiz.

Ayrim toifadagi soliq to‘lovchilar uchun Prezident qarori bilan pasaytirilgan stavka belgilanishi mumkin. Kompaniyangizga imtiyoz tegishli bo‘lsa, uning amal qilish muddatini alohida tekshiring.

Yuqoridagi misolda ish beruvchining xarajati:

Xodim 7 590 000 so‘m oladi, kompaniya 9 660 000 so‘m sarflaydi. Farq — 2 070 000 so‘m, yalpi summaning 24 foizi. Rahbar uchun asosiy xulosa shu: vakansiyada «qo‘lga 7,6 mln» deb va’da qilinsa, byudjetda 9,66 mln rejalashtirish kerak.

Muddatlar.

• Daromad solig‘i ish haqi to‘langan kuni o‘tkaziladi, lekin hisobot muddatidan kechiktirilmaydi (Soliq kodeksi, 390-modda).
• Ijtimoiy soliq va JShDS bo‘yicha hisobot har oy, keyingi oyning 15-sanasigacha, yillik hisobot esa keyingi yilning 15-fevraligacha topshiriladi (389, 407-moddalar).

Ish haqi fondini rejalashtirish. Ish haqi fondi (IHF) — bir davrdagi barcha xodimlarning yalpi ish haqi yig‘indisi. Byudjet uchun undan ham muhimroq ko‘rsatkich — «IHF + ijtimoiy soliq».

Misol. 8 kishilik jamoaning oylik yalpi ish haqi jami 60 000 000 so‘m.

• Ijtimoiy soliq: 60 000 000 × 0,12 = 7 200 000 so‘m.
• Oylik xarajat 67 200 000 so‘m, yillik xarajat 67 200 000 × 12 = 806 400 000 so‘m.
• 2027-yil yanvaridan oyliklarni 10 foizga oshirish rejasi yiliga 80 640 000 so‘m qo‘shimcha xarajat degani.

Shuningdek o‘qing:

• Soliq stavkalari 2026 va 2027-yilda kutilayotgan o‘zgarishlar

O‘rtacha ish haqi va ta’til puli hisoblash tartibi

O‘rtacha ish haqi ta’til puli, ishdan bo‘shatish nafaqasi, xizmat safari va boshqa kafolatli to‘lovlar uchun kerak. Uni hisoblash tartibi Mehnat kodeksining 257-moddasida belgilangan.

1. Hisob-kitob davri — voqea yuz bergan oydan oldingi 12 kalendar oy. Xodim kamroq ishlagan bo‘lsa — amalda ishlagan davri.
2. Qaysi summalar kiradi — soliq solinadigan, ish beruvchi haqiqatan to‘lagan barcha mehnat daromadlari.
3. Nimalar chiqariladi — kasallik varaqasi bo‘yicha nafaqa davri, homiladorlik va tug‘ish nafaqasi davri, o‘rtacha ish haqi saqlangan davrlar (masalan, oldingi ta’til), bekor turib qolish va boshqalar, shu davrdagi summalar bilan birga.
4. O‘rtacha oylik = 12 oylik daromad yig‘indisi / 12.
5. O‘rtacha kunlik = o‘rtacha oylik / 25,3 (oydagi ish kunlarining o‘rtacha soni).

Agar davrning ayrim oylari to‘liq ishlanmagan bo‘lsa, kodeks 25,3 koeffitsientini to‘liq va to‘liq bo‘lmagan oylar bo‘yicha qayta taqsimlaydigan alohida formulani belgilaydi. Bunday holatda hisobni buxgalteriya dasturi yoki buxgalter bilan tekshiring.

To‘liq oy ishlagan xodimning o‘rtacha oylik ish haqi hech qachon eng kam miqdordan (1 360 000 so‘m) past bo‘lmaydi.

Ta’til puli. Yillik asosiy ta’til kamida 21 kalendar kun (217-modda). Ta’tilga to‘g‘ri kelgan ishlanmaydigan bayram kunlari ta’til muddatiga kiritilmaydi (221-modda), ta’til puli hisoblanganda esa yakshanba kunlari hisobga olinmaydi (233-modda). Pul ta’til boshlanishidan oldingi oxirgi ish kunidan kechiktirmay to‘lanadi.

Ta’til puli = o‘rtacha kunlik ish haqi × ta’tildagi to‘lanadigan kunlar (yakshanba va bayramlarsiz)

Misol. Xodimning so‘nggi 12 oydagi daromadi 78 000 000 so‘m, hisob davri to‘liq ishlangan. Ta’til: 2026-yil 2–22-noyabr, 21 kalendar kun.

• O‘rtacha oylik: 78 000 000 / 12 = 6 500 000 so‘m.
• O‘rtacha kunlik: 6 500 000 / 25,3 = 256 917 so‘m.
• Ta’tildagi yakshanbalar: 8, 15 va 22-noyabr — 3 kun. Noyabrda ishlanmaydigan bayram yo‘q. To‘lanadigan kunlar: 21 − 3 = 18.
• Ta’til puli: 6 500 000 × 18 / 25,3 = 4 624 506 so‘m (yalpi). Undan 12 foiz daromad solig‘i ushlanadi: 554 941 so‘m, qo‘lga 4 069 565 so‘m tegadi.

Ishdan bo‘shayotgan xodimga foydalanilmagan ta’til uchun kompensatsiya ham shu o‘rtacha kunlik summadan hisoblanadi va mehnat shartnomasi bekor qilingan kuni to‘lanadi (172-modda).

Namunaviy jadval

Quyidagi ustunlar bilan Excel yoki Google Sheets’da oylik vedomost yuritish mumkin. Formulalar har bir qator uchun bir xil.

Formulalar:

• Asosiy haq = Oklad / Norma × Ishlangan
• Yalpi = Asosiy haq + Mukofot
• JShDS = Yalpi × 0,12
• INPS = Yalpi × 0,001 (JShDS ichida)
• Qo‘lga = Yalpi − JShDS − Boshqa ushlanma
• Ijtimoiy soliq = Yalpi × 0,12
• Ish beruvchi xarajati = Yalpi + Ijtimoiy soliq

Ikkinchi qatordagi hisob: JShDS 5 357 143 × 0,12 = 642 857. Qo‘lga 5 357 143 − 642 857 = 4 714 286. Ish beruvchi xarajati 5 357 143 + 642 857 = 6 000 000.

Ish haqi kechiksa, qonun nima deydi?

Ish beruvchi ish haqini, ta’til pulini yoki bo‘shatishdagi hisob-kitobni muddatida to‘lamasa, Mehnat kodeksining 333-moddasiga ko‘ra har bir kechiktirilgan kun uchun pul kompensatsiyasi bilan birga to‘lashi shart. Kompensatsiya Markaziy bankning amaldagi qayta moliyalash stavkasidan kelib chiqib hisoblanadi: kodeks matnida uning miqdori qayta moliyalash stavkasining 10 foizi deb ko‘rsatilgan. Bu majburiyat ish beruvchining aybi bor-yo‘qligidan qat’i nazar yuzaga keladi. Mehnat yoki jamoa shartnomasida kompensatsiya miqdorini oshirish mumkin.

Kompensatsiya to‘lov muddatidan keyingi kundan haqiqiy hisob-kitob kunigacha (shu kun ham kiradi) hisoblanadi. Kodeks matnida bu 10 foiz qaysi davrga, kunga yoki yilga, nisbatan olinishi alohida tushuntirilmagan. Shu sababli aniq summani buxgalter yoki mehnat huquqi bo‘yicha yurist bilan hisoblang. Markaziy bankning asosiy stavkasi 2026-yil 16-sentabrdan 14 foiz. Bank boshqaruvining navbatdagi yig‘ilishi 28-oktabrda bo‘ladi va stavka o‘zgarishi mumkin: joriy qiymatni cbu.uz saytida tekshiring.

Bundan tashqari, mansabdor shaxsga mehnat qonunchiligini buzgani uchun BHMning 5–10 baravari, ya’ni 2 200 000 – 4 400 000 so‘m jarima solinishi mumkin (Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks, 49-modda).

Xodim nima qila oladi:

1. Ish beruvchiga yozma ariza bering: qaysi oy uchun, qancha summa to‘lanmaganini ko‘rsating. Ish beruvchi so‘rov bo‘yicha hisoblash va ushlanmalar haqida ma’lumot berishi shart (253-modda).
2. Davlat mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling.
3. Mehnat nizolari bo‘yicha komissiyaga yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri sudga da’vo bering: tanlov xodimning o‘zida (545-modda). Nizoni mediatsiya orqali ham hal qilish mumkin.
4. Da’voda asosiy qarz bilan birga 333-modda bo‘yicha kompensatsiyani ham talab qiling.

Dalil sifatida mehnat shartnomasi, Yagona milliy mehnat tizimidagi (YaMMT) ma’lumot, bank kartasiga tushgan summalar va hisob varaqalarini saqlang.

Shuningdek o‘qing:

• Mehnat shartnomasi va ishga olish tartibi: namuna bilan

Ko‘p beriladigan savollar

Ish haqi qanday hisoblanadi?

Avval yalpi summa topiladi: oklad / oydagi ish kunlari × ishlangan kunlar, unga ustama va mukofotlar qo‘shiladi. Undan 12 foiz daromad solig‘i ushlanadi (shundan 0,1 foizi INPSga ketadi), qolgani xodimga to‘lanadi. Bundan tashqari, ish beruvchi yalpi summaning 12 foizi miqdorida ijtimoiy soliq to‘laydi. Masalan, 8 625 000 so‘m yalpida qo‘lga 7 590 000 so‘m tegadi, kompaniya xarajati 9 660 000 so‘m bo‘ladi.

O‘rtacha ish haqi qanday hisoblanadi?

So‘nggi 12 kalendar oyda ish beruvchi to‘lagan mehnat daromadlari yig‘indisi 12 ga bo‘linadi — bu o‘rtacha oylik. O‘rtacha kunlik uchun o‘rtacha oylik 25,3 ga bo‘linadi (Mehnat kodeksi, 257-modda). Kasallik, homiladorlik nafaqasi va o‘rtacha ish haqi saqlangan davrlar hisobdan chiqariladi.

Ish haqi bermasa nima qilish kerak?

Ish beruvchiga yozma ariza bering, keyin mehnat inspeksiyasiga, mehnat nizolari bo‘yicha komissiyaga yoki sudga murojaat qiling. Ish beruvchi qarz bilan birga har bir kechiktirilgan kun uchun 333-modda bo‘yicha kompensatsiya to‘lashi shart. Ish haqi kamida yarim oyda bir marta to‘lanishi kerakligini ham yodda tuting.