YaTT ochish va yopish tartibi 2026: qadam-baqadam

Qisqasi: YaTT qanday ochiladi va qanday yopiladi?

1. Ochish. Faoliyat turingiz YaTT ro‘yxatida borligini tekshiring. new.birdarcha.uz tizimiga OneID orqali kirib ariza bering yoki davlat xizmatlari markaziga boring.
2. Narxi. Davlat boji markazda 440 000 so‘m, onlayn arizada 396 000 so‘m. O‘zini o‘zi band shaxs YaTT ochsa, boj olinmaydi.
3. Muddat. Ro‘yxatdan o‘tish 30 daqiqadan oshmaydi, guvohnoma shaxsiy kabinetga keladi.
4. Yopish. Soliq qarzini to‘lang, bank hisobvarag‘ini yoping va faoliyatni to‘xtatish haqida ariza bering. Soliq organi ikki ish kuni ichida javob beradi, reyestrga yozuv esa hujjatlar kelgach bir ish kunida kiritiladi.

YaTT nima va kimga mos keladi?

YaTT — tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan, lekin yuridik shaxs tashkil etmagan jismoniy shaxs. U o‘z nomidan shartnoma tuzadi, bank hisobvarag‘i ochadi va soliq to‘laydi. Majburiyatlari bo‘yicha esa shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi.

2026-yildan YaTT uchun uchta muhim o‘zgarish bor:

• Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2025-yil 14-noyabrdagi PF-214-son farmoniga ko‘ra, YaTT yuridik shaxslar kabi firma nomiga ega bo‘lishi mumkin. Ilgari YaTT nomi faqat egasining familiyasi, ismi va otasining ismidan iborat edi;
• yillik aylanmasi 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan YaTT uchun aylanmadan olinadigan soliq stavkasi 1 foiz etib belgilandi, avval u 4 foiz edi;
• YaTTning ism-sharifi, manzili yoki firma nomi o‘zgarsa, bu o‘zgarish guvohnoma, litsenziya va ruxsatnomalarga avtomatik va bepul kiritiladi.

Sizga YaTT mos keladimi yoki o‘zini o‘zi band qilish? Asosiy farqlar jadvalda.

Batafsil solishtirma va qaror uchun test YaTT yoki o‘zini o‘zi band qilish haqidagi maqolamizda berilgan.

YaTT faoliyat turlari: qaysi ishlar ruxsat etilgan?

Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 7-yanvardagi 6-son qarori bilan YaTT shug‘ullanishi mumkin bo‘lgan faoliyat turlari ro‘yxati tasdiqlangan. Ro‘yxatning amaldagi tahriri 2026-yil 16-apreldagi 175-son qaror bilan qabul qilingan. Ro‘yxatda yo‘q faoliyat bilan YaTT shug‘ullana olmaydi. Davlat xizmatlari markazlari ham arizani shu ro‘yxat bo‘yicha qabul qiladi.

Ro‘yxat to‘rt guruhdan iborat:

Chakana savdoda muhim istisnolar bor. YaTT qurilish materiallari, alkogol va tamaki mahsulotlari, neft mahsulotlari, qimmatbaho metall va toshlardan yasalgan buyumlar, yangi import avtomobillar va farmatsevtika tovarlari bilan savdo qila olmaydi. Bunday faoliyat uchun yuridik shaxs ochiladi. Ro‘yxatdagi faoliyat turlari bilan yuridik shaxslar ham shug‘ullanishi mumkin.

Arizada faoliyat turini tanlashdan oldin ro‘yxatning to‘liq matnini lex.uz’da o‘qib chiqing. Bir-biriga o‘xshash ishlar turli bandlarda turishi mumkin.

YaTT ochish uchun nima kerak?

YaTT ochish uchun ko‘p hujjat kerak emas. Shaxsiy ma’lumotlar davlat bazalaridan OneID orqali tizimga o‘zi tushadi. Sizga quyidagilar kerak bo‘ladi:

• O‘zbekiston fuqarosining pasporti yoki ID-kartasi (chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham ariza berishi mumkin);
• OneID tizimidagi akkaunt yoki elektron raqamli imzo;
• ro‘yxatdan tanlangan faoliyat turi;
• faoliyat yuritiladigan manzil;
• davlat bojini to‘lash uchun bank kartasi.

Yosh chegarasi. Tadbirkorlik subyektlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 2026-yil iyulida qo‘shilgan bandga ko‘ra, 16 yoshga to‘lmagan shaxsni YaTT sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish taqiqlanadi. 16–17 yoshli arizachi uchun ota-ona, farzandlikka oluvchi yoki homiyning roziligi OneID yoki Face-ID orqali tasdiqlanadi.

YaTT ochish tartibi qanday?

Davlat xizmatlari portaliga ko‘ra, ariza new.birdarcha.uz tizimi orqali mustaqil ravishda yoki davlat xizmatlari markaziga shaxsan kelib beriladi. Onlayn yo‘l qadamlari:

1. new.birdarcha.uz tizimiga OneID orqali kiring.
2. «Biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish» xizmatini tanlang va «yakka tartibdagi tadbirkor» shaklini belgilang.
3. Faoliyat turi va manzilni kiriting. Xohlasangiz, firma nomini tanlang.
4. Kerakli qo‘shimcha xizmatlarni belgilang: bank hisobvarag‘i, elektron raqamli imzo, onlayn kassa, litsenziya yoki xabarnoma uchun ariza.
5. Davlat bojini bank kartasi orqali to‘lang.
6. Guvohnomani shaxsiy kabinetda oling.

Nizomning 3-ilovasiga ko‘ra, YaTT real vaqt rejimida, ko‘pi bilan 30 daqiqada ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Soliq organiga alohida borish shart emas: ma’lumot unga tizim orqali o‘zi boradi.

PF-214 farmoniga ko‘ra, 2026-yil 1-yanvardan «Biznesni 15 daqiqada boshlash» tamoyili ishlaydi. Ro‘yxatdan o‘tish bilan birga bank hisobvarag‘i, elektron raqamli imzo, ijara shartnomasini rasmiylashtirish va onlayn kassa xaridini ham so‘rash mumkin. Tanlangan xizmatlarning hammasi uchun bitta QR-kod orqali to‘laysiz.

YaTT guvohnomasini qanday olish mumkin?

Nizomga ko‘ra, ro‘yxatdan o‘tganlik to‘g‘risidagi guvohnoma elektron hujjat. U ro‘yxatdan o‘tishingiz bilan o‘zi shakllanadi va shaxsiy kabinetingizda saqlanadi. Uni istalgan vaqtda yuklab olib, chop etishingiz mumkin, qog‘oz nusxa uchun navbatga turish shart emas. Bank, ijara beruvchi yoki buyurtmachi guvohnoma so‘rasa, shu faylni bering.

YaTT ochish narxi va soliqlari qancha?

«Davlat boji to‘g‘risida»gi qonunga ko‘ra, YaTTni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun BHMning 1 barobari to‘lanadi. Arizani Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali o‘zingiz bersangiz, bojning 90 foizi olinadi. 2026-yil 1-sentabrdan BHM 440 000 so‘m. Prezidentning 2025-yil 19-martdagi PF-50-son farmoniga ko‘ra, o‘zini o‘zi band shaxs YaTT bo‘lib ro‘yxatdan o‘tganda boj olinmaydi.

Ijtimoiy soliq Soliq kodeksining 408-moddasiga ko‘ra to‘lanadi. YaTT xodim yollasa, ularning ish haqidan daromad solig‘ini ushlab qoladi va ish beruvchi sifatida ijtimoiy soliq to‘laydi. Aylanma 1 mlrd so‘mdan oshganda qaysi rejim qo‘llanishi 2026-yilgi soliq stavkalari maqolamizda tushuntirilgan.

Misol: Farg‘onada ingliz tili repetitori YaTT ochdi. U oyiga o‘rtacha 10 mln so‘m, yiliga 120 mln so‘m tushum oladi va xodim yollamaydi. BHM 440 000 so‘mligicha qoladi, deb hisoblaymiz.

Kichik aylanmada eng katta to‘lov ijtimoiy soliq ekan. U aylanmaga bog‘liq emas va faoliyat bo‘lmagan oylarda ham hisoblanadi. Shuning uchun ishlamay qolgan YaTTni ochiq qoldirish qimmatga tushadi.

YaTT faoliyatini vaqtincha to‘xtatish mumkinmi?

Ha. Nizomning 17¹-bandiga ko‘ra, YaTT istalgan vaqtda faoliyatini vaqtincha to‘xtatib turish yoki qayta tiklash haqida ariza berishi mumkin. Ariza tizim orqali beriladi va soliq organiga avtomatik yuboriladi. To‘xtatib turish muddati bir yildan oshmasligi kerak.

Bu yo‘l mavsumiy ish qiladiganlarga, uzoq safarga ketayotganlarga yoki mablag‘ yetmay vaqtincha ishlamay turganlarga qulay. Bir yil ichida faoliyat tiklanmasa, YaTTni yopasizmi yoki ishni davom ettirasizmi, shuni hal qiling.

YaTT yopish tartibi qanday?

YaTT faoliyatini ixtiyoriy to‘xtatish Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-avgustdagi 704-son qarori bilan tasdiqlangan nizomning 4-bobida belgilangan. Qadamlar:

1. Hisob-kitoblarni yakunlang. Soliq, ijtimoiy soliq va boshqa to‘lovlar bo‘yicha qarzni to‘lang. Qarz yo‘qligini my.soliq.uz’dagi shaxsiy kabinetda tekshiring.
2. Xodimlar bilan munosabatni tugating. Xodimlar bo‘lsa, ular bilan mehnat shartnomasini Mehnat kodeksi tartibida bekor qiling.
3. Kassa va litsenziyalarni hal qiling. Onlayn kassani hisobdan chiqarish tartibini soliq organidan, litsenziya yoki ruxsatnomani bekor qilish tartibini uni bergan organdan aniqlang.
4. Asosiy bank hisobvarag‘ini yoping. Hisobvaraq yopilgani haqidagi ma’lumotnomani bank o‘zi tizim orqali ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organga yuboradi. Bank sizda soliq qarzi bor-yo‘qligini soliq organidan elektron so‘rov orqali tekshirishi mumkin.
5. Ariza bering. Faoliyatni ixtiyoriy to‘xtatish haqidagi arizani ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organga tizim orqali yoki davlat xizmatlari markazida bering.
6. Natijani kuting. Ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organ bir ish kuni ichida soliq organiga so‘rov yuboradi. Soliq organi ikki ish kuni ichida qarz yo‘qligi haqida xabar beradi. Bank ma’lumotnomasi va soliq xabarnomasi kelgach, bir ish kuni ichida reyestrga yozuv kiritiladi, qaror esa yana bir ish kunida sizga beriladi.

Shundan keyin uch ish kuni ichida soliq organi va litsenziya bergan organlar tizim orqali xabardor qilinadi. Hujjatlar to‘liq bo‘lsa, butun jarayon taxminan bir haftada yakunlanadi.

Ikki narsani yodda tuting. YaTT soliqlarni yuridik shaxslar tartibida to‘lasa, u tijorat tashkilotlari kabi, ya’ni nizomning 3-bobi bo‘yicha tugatiladi. Bundan tashqari, nizomning 46-bandiga ko‘ra, YaTT yopilgach ham tadbirkorlik bilan bog‘liq qarzlar uchun kreditorlar oldida javob beradi.

Soliq qarzi bo‘lsa, uni yopish uchun hozir qulay davr. Prezidentning 2026-yil 27-avgustdagi PF-175-son farmoni bilan kichik va o‘rta tadbirkorlik subyektlari uchun «Ikkinchi imkon» iqtisodiy amnistiyasi e’lon qilingan. Unga ko‘ra, amnistiyagacha yuzaga kelgan soliq qarzi 2026-yil 31-dekabrgacha to‘liq to‘lansa, shu qarz bo‘yicha penya hisobdan chiqariladi.

Ko‘p beriladigan savollar

YaTT nima?

YaTT — yakka tartibdagi tadbirkor, ya’ni yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik bilan shug‘ullanish uchun davlat ro‘yxatidan o‘tgan jismoniy shaxs. U ro‘yxatdagi faoliyat turlari bilan shug‘ullanadi, xodim yollashi mumkin va majburiyatlari bo‘yicha shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi.

YaTT ochish narxi qancha?

2026-yil 1-sentabrdan davlat boji davlat xizmatlari markazida 440 000 so‘m, onlayn arizada 396 000 so‘m. O‘zini o‘zi band shaxs YaTT bo‘lib ro‘yxatdan o‘tsa, boj olinmaydi. Litsenziya, onlayn kassa va elektron raqamli imzo uchun to‘lovlar alohida.

YaTT guvohnomasi qanday olinadi?

Guvohnoma elektron shaklda, ro‘yxatdan o‘tish bilan avtomatik shakllanadi. U shaxsiy kabinetda saqlanadi, undan istalgan vaqtda yuklab olish mumkin. Ro‘yxatdan o‘tish 30 daqiqadan oshmaydi.

YaTTni qanday yopish mumkin?

Avval soliq qarzini to‘lang va asosiy bank hisobvarag‘ini yoping. Keyin faoliyatni to‘xtatish haqida tizim orqali yoki davlat xizmatlari markazida ariza bering. Soliq organi qarz yo‘qligini ikki ish kunida tasdiqlaydi, reyestrga yozuv esa hujjatlar kelgach bir ish kunida kiritiladi.

YaTT xodim yollay oladimi?

Ha. 6-son qarorga ko‘ra, ro‘yxatdagi faoliyat bilan shug‘ullanadigan YaTT qonunchilikdagi tartibda xodim yollay oladi. Xodim bilan mehnat shartnomasi tuziladi va u «Yagona milliy mehnat tizimi»da ro‘yxatga olinadi.

YaTT ochish 30 daqiqalik ish, lekin tayyorgarlik faoliyat turini to‘g‘ri tanlashdan boshlanadi. Ish to‘xtasa, YaTTni bir yilgacha to‘xtatib turing yoki tartib bilan yoping: ochiq qolgan YaTT har oy ijtimoiy soliq qarzini ko‘paytiradi. Biznes o‘sib, sheriklar yoki katta shartnomalar paydo bo‘lsa, yuridik shaxs ochish haqida o‘ylang. Bugunoq faoliyat turingizni 6-son qarordagi ro‘yxatdan tekshirib qo‘ying.