YaTT yoki o‘zini o‘zi band qilish: qaysi biri sizga mos?

Shuning uchun endi YaTT yoki o‘zini o‘zi band qilish o‘rtasidagi tanlov soliqqa emas, ko‘proq faoliyat turi, xodim va kelajakdagi o‘sishga bog‘liq.

YaTT, o‘zini o‘zi band shaxs va MChJ: asosiy farqlar jadvali

Avval uch maqomni yonma-yon qo‘yib ko‘ramiz. Jadvaldagi soliq stavkalari 2026-yil 1-yanvardan amalda bo‘lgan qoidalarga asoslangan.

Eng muhim farq «Javobgarlik» qatorida. YaTT va o‘zini o‘zi band shaxs majburiyatlar bo‘yicha o‘z mol-mulki bilan javob beradi. MChJ ta’sischisi esa, qoida tariqasida, faqat ulushi doirasida tavakkal qiladi. Katta shartnomalar, ijara va kredit bilan ishlaydigan biznes uchun bu MChJ foydasiga jiddiy dalil.

YaTT ochish tartibi va narxi (onlayn ariza bilan)

YaTT ochish uchun ofisga borish shart emas. Soliq qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, ariza davlat xizmatlari markaziga shaxsan yoki new.birdarcha.uz sayti orqali masofadan beriladi.

Narxi qancha?

Davlat boji bazaviy hisoblash miqdoriga (BHM) bog‘langan. 2026-yil 1-sentabrdan BHM 440 000 so‘m (Prezidentning 23.06.2026-dagi PF-115-son farmoni). «Davlat boji to‘g‘risida»gi qonunga ko‘ra, YaTT va MChJ uchun stavka bir xil. Shunga ko‘ra:

• davlat xizmatlari markazida — 1 BHM, ya’ni 440 000 so‘m;
• onlayn ariza berilganda — 0,9 BHM, ya’ni 396 000 so‘m.

Demak, onlayn yo‘l 44 000 so‘m arzonroq. Litsenziya yoki ruxsatnoma talab qilinadigan faoliyat uchun alohida to‘lov va alohida ariza bo‘ladi.

Qadamlar

1. Davlat xizmatlari markaziga boring yoki new.birdarcha.uz saytiga kiring.
2. Yakka tartibdagi tadbirkorni ro‘yxatdan o‘tkazish xizmatini tanlang.
3. Faoliyat turini (IFUT kodi), faoliyat manzilini va boshqa ma’lumotlarni kiriting.
4. Davlat bojini to‘lang.
5. Guvohnomani elektron shaklda oling va soliq hisobida turganingizni shaxsiy kabinetda tekshiring.

2026-yil 1-yanvardan «Biznesni 15 daqiqada boshlash» tartibi ishlaydi. Ro‘yxatdan o‘tish bilan birga elektron raqamli imzo kaliti, bank hisobvarag‘i, litsenziya, ijara shartnomasini ro‘yxatga olish, onlayn-kassa kabi xizmatlarni ixtiyoriy ravishda bitta jarayonda so‘rash mumkin. Yana bir yangilik: YaTT 2026-yildan yuridik shaxslar kabi firma nomidan foydalana oladi. Ilgari uning nomi faqat egasining F.I.Sh.dan iborat edi.

O‘zini o‘zi band qilish: faoliyat turlari ro‘yxati va ro‘yxatdan o‘tish

O‘zini o‘zi band shaxs tadbirkor sifatida ro‘yxatdan o‘tmaydi, soliq organida hisobga turadi. Buni maxsus mobil ilova, soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti yoki soliq organiga borib qilish mumkin.

2026-yilda ro‘yxat qisqardi

Prezidentning 2025-yil 19-martdagi PF-50-son farmoniga ko‘ra, 2026-yil 1-yanvardan ruxsat etilgan faoliyat turlari 104 tadan 72 taga tushdi. Ro‘yxatdan chiqqanlar orasida tez-tez uchraydigan kasblar bor:

• sartaroshlik, manikyur va kosmetologiya;
• uyda repetitorlik;
• foto va video xizmatlari;
• avtomobilni mayda ta’mirlash;
• uyda shirinlik, salat va tuzlama tayyorlab sotish;
• dehqon bozorida chakana savdo;
• ko‘chmas mulk agentligi xizmatlari.

Ro‘yxatga qo‘shilganlar orasida marketpleyslarda tovar va xizmat sotish hamda parrandachilik bor.

Amaliy xulosa: agar siz sartarosh yoki repetitor sifatida o‘zini o‘zi band bo‘lib ishlagan bo‘lsangiz, 2026-yildan bu maqomda qolish imkoni yo‘q. Faoliyatni davom ettirish uchun YaTT yoki yuridik shaxs ochish kerak. Ro‘yxatning to‘liq rasmiy matni Prezidentning 19.03.2025-dagi PF-50-son farmoniga 2-ilovada berilgan, uni lex.uz’da tekshirish mumkin.

O‘zini o‘zi band shaxsning cheklovlari

• xodim yollab bo‘lmaydi, ishni o‘zingiz bajarasiz;
• faqat ro‘yxatdagi faoliyat bilan shug‘ullanasiz;
• tovar import qilsangiz, 2026-yildan QQS YaTT uchun belgilangan qoidalar bo‘yicha to‘lanadi.

Soliq va ijtimoiy to‘lovlar: kim qancha to‘laydi?

2026-yildagi asosiy o‘zgarish Prezidentning 12.08.2025-dagi PQ-247-son qarori va 25.12.2025-dagi O‘RQ-1108-son qonun bilan kiritildi:

• yillik aylanmasi 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun aylanma soliq stavkasi 1 foiz (avval 4 foiz edi);
• o‘zini o‘zi band shaxslar uchun 100 mln so‘mgacha daromadni soliqdan ozod qilish tartibi bekor qilindi, endi ular birinchi so‘mdan 1 foiz to‘laydi;
• YaTT uchun qat’iy belgilangan daromad solig‘i bekor qilindi;
• aylanma 1 mlrd so‘mdan oshganda QQS va foyda (daromad) solig‘i to‘lashga o‘tish majburiy bo‘ladi.

Biroq 2026-yil 1-iyundan PF-100-son farmon bilan umumiy rejimga (QQS va foyda solig‘iga) o‘tish chegarasi 12 000 BHM etib belgilandi, bu 1 mlrd so‘mdan ancha yuqori. Soliq qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, avvalgidek, bu chegara o‘zini o‘zi band shaxslarga ham qo‘llanadi. Soliq kodeksining 467-moddasida 1 foiz aylanma soliq to‘lovchisi bo‘lgan YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun belgilangan. Kodeks matnida esa aylanma soliq chegarasi hali 1 mlrd so‘m deb yozilgan. Aylanmangiz 1 mlrd so‘mdan oshsa, qaysi stavka qo‘llanishini soliq organidan yoki my.soliq.uz orqali aniqlashtiring.

Hisob-kitob misollari

Misol 1. Marketpleysda sotuvchi, o‘zini o‘zi band. Yil davomida 80 mln so‘mlik tovar sotdi. Soliq: 80 000 000 × 1% = 800 000 so‘m. Avvalgi tartibda 100 mln so‘mgacha daromad soliqdan ozod edi, 2026-yildan esa bu summadan ham soliq to‘lanadi.

Misol 2. Ta’mirlash ustaxonasi, YaTT, ikki shogird bilan. Yillik aylanma 600 mln so‘m. Aylanma soliq: 600 000 000 × 1% = 6 000 000 so‘m. Bunga xodimlar ish haqidan ushlanadigan daromad solig‘i (12%) va ish beruvchi to‘laydigan ijtimoiy soliq (12%) qo‘shiladi.

Misol 3. Xuddi shu biznes MChJ shaklida. 600 mln so‘m aylanmaga 4 foiz: 24 000 000 so‘m. Farq 18 mln so‘m, ya’ni kichik aylanmada YaTT soliq jihatidan ancha foydali.

Ijtimoiy soliq

YaTTning o‘z ijtimoiy solig‘i BHMga bog‘langan: Soliq kodeksining 408-moddasiga ko‘ra, u oyiga kamida 1 BHM miqdorida to‘lanadi. BHM oshgani uchun 1-sentabrdan bu summa oyiga 440 000 so‘mga yetdi. O‘zini o‘zi band shaxs uchun ijtimoiy soliq ixtiyoriy, uni to‘lagan davr pensiya stajiga qo‘shiladi. Xuddi shu moddaga ko‘ra, u yiliga kamida 1 BHM miqdorida, hisobot yilining 31-dekabrigacha to‘lanadi. Summa to‘lov kunidagi BHMdan hisoblanadi.

Ijtimoiy soliqni «ortiqcha xarajat» deb o‘ylab to‘lamaslik keyinchalik qimmatga tushishi mumkin: pensiya va ayrim nafaqalar ish staji bilan hisoblanadi.

YaTTni yopish yoki MChJga o‘tish qachon kerak?

Quyidagi holatlardan biri bo‘lsa, maqomni o‘zgartirish haqida o‘ylash vaqti keldi.

O‘zini o‘zi banddan YaTTga:

• faoliyatingiz 72 bandli ro‘yxatdan chiqarilgan bo‘lsa;
• yordamchi yoki xodim kerak bo‘lsa;
• korxonalar bilan shartnoma tuzib, firma nomi bilan ishlashni istasangiz.

YaTTdan MChJga:

• aylanma umumiy rejim chegarasiga yaqinlashsa va QQS bilan ishlashga baribir o‘tishingiz kerak bo‘lsa;
• sherik bilan biznes qurmoqchi bo‘lsangiz va ulushlarni rasmiylashtirish kerak bo‘lsa;
• katta kredit, investitsiya olishni yoki davlat xaridlarida qatnashishni rejalashtirsangiz;
• shaxsiy mol-mulkni biznes tavakkalidan ajratish muhim bo‘lsa.

2026-yil 1-yanvardan aylanma soliqdan foyda solig‘iga birinchi marta o‘tganlar o‘tish yilidan keyingi bir soliq davri (yil) davomida foyda solig‘idan ozod qilinadi (dividend va foizlar bundan mustasno). Bu norma Soliq kodeksining 337-moddasiga O‘RQ-1108-son qonun bilan kiritilgan. Soliq kodeksining 483-moddasiga ko‘ra, bunday korxonalar 2030-yil 1-yanvargacha olti oy davomida QQS yoki mol-mulk solig‘ini buxgalteriya hisobi xarajatlariga kamaytirishi mumkin. Kamaytirish oyiga eng kam ish haqining 3,5 baravaridan oshmaydi. Ikkala yengillik ham MChJga o‘tish xarajatini kamaytiradi.

YaTTni yopish tartibi

1. Barcha soliq va ijtimoiy to‘lovlarni to‘lab, qarzdorlik yo‘qligini shaxsiy kabinetda tekshiring.
2. Xodimlar bo‘lsa, ular bilan mehnat shartnomasini qonuniy tartibda bekor qiling.
3. Onlayn-kassa va bank hisobvarag‘i masalasini hal qiling.
4. Faoliyatni tugatish haqida ariza bering. Ariza berish yo‘li va to‘lov bor-yo‘qligini davlat xizmatlari markazida aniqlang.
5. Yakuniy soliq hisobotini topshiring.

Eslatma: 2026-yil 15-oktabrdan 30-noyabrgacha mamlakatda barcha iqtisodiy birliklarni qamrab oladigan biznesni ro‘yxatga olish (statistik ro‘yxat) o‘tkazilmoqda. Bu tadbirkorni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish emas, lekin faoliyat yuritmayotgan YaTTni yopishga yaxshi turtki.

Ko‘p uchraydigan xatolar

• Ro‘yxatni tekshirmay o‘zini o‘zi band bo‘lib qolish. Faoliyat 2026-yilda ro‘yxatdan chiqqan bo‘lsa, eski maqom sizni himoya qilmaydi.
• Naqd tushumni hisobga olmaslik. 1 foizlik soliq naqd pulni ham qo‘shib, butun aylanmadan hisoblanadi. Bank kartasi va QR-kod orqali kelgan to‘lovlar esa soliq organiga ko‘rinib turishi mumkin, shuning uchun yashirilgan naqd tushum tafovut sifatida tez seziladi.
• Ishlamayotgan YaTTni ochiq qoldirish. Faoliyat to‘xtagan bo‘lsa ham, oylik ijtimoiy soliq (kamida 1 BHM) va hisobot majburiyatlari qarz bo‘lib yig‘ilishi mumkin.

YaTT yoki o‘zini o‘zi band qilish: qaror uchun qisqa test

• Faoliyatim 72 bandli ro‘yxatda bormi? Yo‘q — YaTT yoki MChJ.
• Xodim kerakmi? Ha — YaTT yoki MChJ.
• Sherik bormi yoki katta tavakkal bormi? Ha — MChJ.
• Yillik aylanma 1 mlrd so‘mdan kammi va yolg‘iz ishlaymanmi? Ha — o‘zini o‘zi band (ro‘yxatda bo‘lsa) yoki YaTT.

Shuningdek o‘qing:

• Soliq stavkalari 2026 va 2027-yilda kutilayotgan o‘zgarishlar
• Biznes uchun kredit: imtiyozli va garovsiz kredit shartlari
• Biznes-reja tuzish: tartibi, namuna va tayyor shablon

Ko‘p beriladigan savollar

YaTT ochish narxi qancha?

2026-yil 1-sentabrdan davlat boji davlat xizmatlari markazi orqali 440 000 so‘m (1 BHM), onlayn ariza berilganda 396 000 so‘m (0,9 BHM). Litsenziya talab qilinadigan faoliyat uchun qo‘shimcha to‘lovlar bo‘ladi.

O‘zini o‘zi band qilganlar qancha soliq to‘laydi?

2026-yildan yillik aylanmasi 1 mlrd so‘mgacha bo‘lsa, aylanmaning 1 foizi. Avvalgi 100 mln so‘mgacha soliqdan ozodlik bekor qilingan. Masalan, yiliga 50 mln so‘m daromadda soliq 500 000 so‘m. Ijtimoiy soliq ixtiyoriy.

YaTT yoki MChJ — qaysi biri yaxshi?

Yolg‘iz yoki kichik jamoa bilan, 1 mlrd so‘mgacha aylanmada YaTT soliq jihatidan arzonroq: aylanma soliq 1 foiz, MChJda 4 foiz. Sherik, katta kredit, davlat xaridlari yoki mol-mulkni himoya qilish muhim bo‘lsa, MChJ ma’qul.