QQS nima: stavkasi qancha, kim to‘laydi va qanday hisoblanadi?

Majburiy to‘lovchiga aylanish chegarasi 2026-yil 1-iyundan 12 000 bazaviy hisoblash miqdori (BHM) etib belgilangan, umumiy ovqatlanish, savdo va xizmat korxonalari uchun esa ixtiyoriy 6 foizlik soddalashtirilgan tartib joriy qilingan.

Qo‘shilgan qiymat zanjiri: QQS qanday ishlaydi?

QQSni pirovardida oxirgi xaridor to‘laydi, lekin byudjetga uni zanjirdagi har bir korxona bo‘lib-bo‘lib o‘tkazadi. Har bir ishtirokchi sotuvdan hisoblangan QQSdan xaridda to‘lagan QQSni ayiradi va faqat farqni to‘laydi. Bu farq aynan o‘sha korxona qo‘shgan qiymatning 12 foiziga teng.

Oddiy zanjir: paxta tolasi → ip-gazlama → tikuvchilik sexi → do‘kon. Har bir bo‘g‘in ilgari to‘langan soliqni «hisobga olish» (zachyot) huquqiga ega. Shuning uchun QQS korxonaning foydasidan emas, aylanmasidan ham emas, aynan qo‘shilgan qiymatdan undiriladi.

Bitta muhim shart bor: hisobga olish faqat sotuvchi QQS to‘lovchisi bo‘lsa va elektron hisob-faktura to‘g‘ri rasmiylashtirilgan taqdirdagina amal qiladi. Yetkazib beruvchi QQS to‘lovchisi bo‘lmasa, xaridor uning hisob-fakturasi bo‘yicha QQSni chegira olmaydi. Demak, kontragentni tekshirish odatiy tartibga aylanishi kerak.

QQS stavkasi va imtiyozlar

2026-yilda QQS stavkalari:

«0 foiz» va «QQSdan ozod» bir xil narsa emas. Nol stavkada korxona QQS to‘lovchisi bo‘lib qoladi va xaridda to‘lagan QQSni qaytarib oladi. Ozod qilingan aylanmada esa sotuvga QQS qo‘shilmaydi, lekin unga tegishli kirish QQSini hisobga olib bo‘lmaydi.

Soddalashtirilgan 6 foizlik tartib

Prezidentning 26.05.2026-dagi PF-100-son farmoni bilan 2026-yil 1-iyundan 2030-yil 1-yanvargacha asosiy faoliyati umumiy ovqatlanish, savdo yoki xizmat ko‘rsatish bo‘lgan korxonalar ixtiyoriy tartibga o‘tishi mumkin:

• QQS butun sotuv aylanmasidan 6 foiz (Soliq qo‘mitasi izohiga ko‘ra, eksport ham 0 foiz emas, 6 foizdan);
• foyda solig‘i 0 foiz, foyda solig‘i bo‘yicha hisobot topshirilmaydi;
• xaridda to‘langan QQS hisobga olinmaydi;
• xaridorlar bu korxonaga to‘langan QQSni o‘zlarida hisobga olishi mumkin;
• davlat ulushi 50 foiz va undan yuqori korxonalar hamda yirik soliq to‘lovchilar bu tartibni qo‘llay olmaydi;
• tartibga kirish va chiqish xabarnoma berilgan oydan keyingi oyning birinchi kunidan kuchga kiradi.

Bu tartib xarid ulushi kichik, qo‘shilgan qiymati yuqori biznes uchun foydali: kafe, go‘zallik saloni, ta’mirlash xizmatlari. Tovarning katta qismini xarid qilib qayta sotadigan savdo korxonasida esa kirish QQSini yo‘qotish tufayli 12 foizlik umumiy tartib arzonroq chiqishi mumkin. Tanlashdan oldin o‘z raqamlaringiz bilan ikki variantni hisoblang.

Majburiy va ixtiyoriy: kimlar QQS to‘lovchisi bo‘ladi?

Majburiy tartib

Korxona yoki tadbirkorning soliq davridagi aylanmasi belgilangan chegaradan oshsa, u umumiy rejimga, ya’ni QQS va foyda solig‘iga o‘tishi shart. 2019-yildan beri 1 mlrd so‘m bo‘lib kelgan bu chegara PF-100 farmon bilan 2026-yil 1-iyundan 12 000 BHM etib belgilandi.

Soliq qo‘mitasi tushuntirishiga ko‘ra:

• yanvar–may oylarida aylanmasi 1 mlrd so‘mdan oshgan korxonalar QQSga eski tartibda o‘tgan;
• iyundan boshlab aylanma yangi chegaradan oshgandagina o‘tish majburiy bo‘ladi;
• o‘zini o‘zi band shaxslarga ham chegara avvalgidek qo‘llanadi, faqat endi yangi miqdorda.

Chegara so‘mda qancha ekani qaysi BHM olinishiga bog‘liq. Farmon qabul qilinganda BHM 412 000 so‘m edi va chegara 4,944 mlrd so‘m deb e’lon qilindi. 2026-yil 1-sentabrdan BHM 440 000 so‘m bo‘ldi, bunda 12 000 BHM 5,28 mlrd so‘mga teng. Farmon matnida chegara qaysi sanadagi BHM bo‘yicha hisoblanishi ko‘rsatilmagan. Shuning uchun aylanmangiz 4,9 mlrd so‘mga yaqinlashsa, aniq chegarani soliq organidan so‘rang.

Farmondagi yana bir o‘zgarish: tovar import qiluvchi yuridik shaxslar, YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslarni majburiy QQS to‘lovchisi deb tan olish tartibi bekor qilindi. Importda bojxonada to‘lanadigan QQS esa saqlanadi.

Ixtiyoriy tartib

Aylanmasi chegaradan past korxona ham ixtiyoriy ravishda QQS to‘lovchisi bo‘lishi mumkin. Bu, ayniqsa, mijozlari yirik QQS to‘lovchilari bo‘lgan B2B biznes uchun foydali: xaridor sizdan olgan tovar bo‘yicha QQSni hisobga oladi, shuning uchun siz bilan ishlash unga qulayroq.

QQS hisoblash: formula va 3 ta misol

Asosiy formulalar (stavka 12 foiz):

• Narx ustiga qo‘shish: QQS = narx (QQSsiz) × 0,12
• Narx ichidan ajratish: QQS = narx (QQS bilan) × 12 / 112
• To‘lanadigan QQS: sotuvdan hisoblangan QQS − xariddagi hisobga olinadigan QQS

Misol 1. QQSni narx ustiga qo‘shish

Bosmaxona 10 000 000 so‘mlik buyurtmani QQSsiz baholadi.

• QQS: 10 000 000 × 0,12 = 1 200 000 so‘m
• Mijoz to‘laydi: 11 200 000 so‘m

Misol 2. QQSni narx ichidan ajratish

Do‘kon kassasida chek 5 600 000 so‘m, QQS narx ichida.

• QQS: 5 600 000 × 12 / 112 = 600 000 so‘m
• QQSsiz tushum: 5 000 000 so‘m

Ko‘p uchraydigan xato: ichidagi QQSni 5 600 000 × 12% = 672 000 so‘m deb hisoblash. Bu natija to‘g‘ri summadan 72 000 so‘m ko‘p va hisobotda tafovut keltirib chiqaradi.

Misol 3. Zanjir bo‘ylab to‘lanadigan QQS

Mebel sexi oy davomida:

• 50 000 000 so‘mlik (QQSsiz) material sotib oldi, kirish QQSi 6 000 000 so‘m;
• 80 000 000 so‘mlik (QQSsiz) mebel sotdi, chiqish QQSi 9 600 000 so‘m.

Byudjetga to‘lanadi: 9 600 000 − 6 000 000 = 3 600 000 so‘m.

Tekshirish: sex qo‘shgan qiymat 80 − 50 = 30 mln so‘m, uning 12 foizi ham 3,6 mln so‘m: zanjir mantig‘i shunda.

Agar oy davomida kirish QQSi chiqishdan ko‘p bo‘lsa (masalan, uskuna sotib olingan oy), salbiy farq paydo bo‘ladi. PF-100 farmonga ko‘ra 10 mln so‘mgacha bo‘lgan salbiy farq ariza va soliq tekshiruvisiz avtomatik qaytariladi.

Soddalashtirilgan tartibga misol

Kafe oyiga QQSsiz 300 mln so‘mlik sotuv qiladi. 6 foizlik tartibda QQS: 300 000 000 × 6% = 18 000 000 so‘m, kirish QQSi chegirilmaydi, foyda solig‘i 0 foiz. Soliq kodeksining 248-moddasiga ko‘ra soliq bazasi QQSsiz qiymatdan aniqlanadi. Agar narx QQS bilan belgilangan bo‘lsa, soliq 6 / 106 formula bilan narx ichidan ajratiladi. Umumiy tartibda xuddi shu kafe 12 foizni hisoblab, mahsulot xaridi bo‘yicha kirish QQSini chegirardi va alohida 15 foiz foyda solig‘i to‘lardi.

QQS to‘lovchini aniqlash va guvohnoma olish

Kontragentni tekshirish

Shartnoma imzolashdan oldin hamkoringiz QQS to‘lovchisi ekanini tekshiring:

1. soliq.uz saytidagi interaktiv xizmatlarga yoki my.soliq.uz shaxsiy kabinetiga kiring.
2. QQS to‘lovchilarni aniqlash xizmatini oching.
3. Kontragentning STIRini yoki nomini kiriting.
4. Natijada kontragent QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatda turgan-turmaganini va ro‘yxatga olingan sanasini ko‘rasiz.

Xizmat va menyu nomlari vaqti-vaqti bilan o‘zgaradi: topa olmasangiz, my.soliq.uz’dagi interaktiv xizmatlar ro‘yxatidan «QQS» so‘zi bo‘yicha qidiring.

Kontragent QQS to‘lovchisi bo‘lmasa, uning hisob-fakturasi bo‘yicha QQSni hisobga olishda muammo chiqishi mumkin. PF-100 farmon bilan guvohnomani vaqtincha to‘xtatib turish tartibi bekor qilingan: guvohnoma endi faqat QQS to‘lovchisi sifatida hisobga qo‘yish uchun beriladi. Yirik yetkazib beruvchilarni oyiga bir marta qayta tekshirib turish ortiqcha bo‘lmaydi.

Guvohnoma olish

1. my.soliq.uz shaxsiy kabinetiga elektron raqamli imzo bilan kiring.
2. «QQS to‘lovchisi sifatida hisobga qo‘yish» arizasini to‘ldiring: ma’lumotlarning katta qismi avtomatik kiritiladi.
3. Majburiy o‘tishda arizani kechiktirmay yuboring: guvohnoma berish tartibini Soliq kodeksining 237-moddasiga ko‘ra Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Amaldagi muddatni ariza berishdan oldin shaxsiy kabinetda yoki soliq organida tekshiring.
4. Guvohnoma elektron shaklda beriladi, holatini kabinetdagi yuborilgan arizalar bo‘limida ko‘rasiz.

2026-yildan yangi biznes ochishda «Biznesni 15 daqiqada boshlash» tartibida QQS to‘lovchisi guvohnomasini ro‘yxatdan o‘tish bilan birga rasmiylashtirish mumkin. Bu imkoniyat guvohnoma avtomatik beriladigan soliq to‘lovchilar uchun mo‘ljallangan. Shuningdek, 2026-yil 1-yanvardan QQS hisobotini soliq organi o‘zi shakllantiradi.

Eksport va importda QQS

Eksport. Tovar eksporti 0 foizlik stavkada. Eksportchi sotuvga QQS qo‘shmaydi, lekin xomashyo va xizmatlar bo‘yicha to‘lagan kirish QQSini qaytarib olish huquqiga ega. Shu bois eksportchiga QQS to‘lovchisi bo‘lish foydali: qaytarish pul oqimini yaxshilaydi. 2026-yil soliq siyosatida eksport bo‘yicha QQS qaytarishni soddalashtirish e’lon qilingan.

Import. Import qilinadigan tovarga QQS bojxonada to‘lanadi. Soliq kodeksining 254-moddasiga ko‘ra, soliq bazasi tovarning bojxona qiymati, unga to‘lanadigan aksiz solig‘i va bojxona boji yig‘indisidan iborat. Misol: bojxona qiymati 200 mln so‘m, faraz qilaylik, boj 10 foiz (20 mln so‘m), aksiz yo‘q. QQS: (200 + 20) × 12% = 26,4 mln so‘m. Agar importchi QQS to‘lovchisi bo‘lsa, bu summani keyin ichki sotuvdagi QQSdan chegiradi.

QQS bo‘yicha ko‘p uchraydigan xatolar

Narxni QQSsiz kelishib, shartnomada ko‘rsatmaslik. Shartnomada «QQS bilan» yoki «QQSsiz» degan yozuv bo‘lmasa, nizo paytida summa QQSni o‘z ichiga oladi deb talqin qilinishi mumkin. Natijada QQS summasi foydangizdan chiqadi. Har bir shartnoma va tijorat taklifida buni aniq yozing.

Kontragentni tekshirmaslik. QQS to‘lovchisi bo‘lmagan yetkazib beruvchidan xarid qilinsa, kirish QQSini hisobga olish rad etilishi mumkin. 100 mln so‘mlik (QQSsiz) xaridda bu 12 mln so‘mlik yo‘qotish degani.

Chegaraga yetganini kech sezish. Aylanma chegaradan oshgach QQS to‘lashga o‘tish majburiyati paydo bo‘ladi. Oylik aylanmani o‘sib boruvchi yakun bilan kuzatib boring va chegaraning 80 foiziga yetganda buxgalter bilan o‘tish rejasini tuzing.

Narx ichidagi QQSni noto‘g‘ri ajratish. Yuqorida ko‘rsatilganidek, 12/112 o‘rniga 12 foiz olish ortiqcha soliq hisoblashga olib keladi.

Imtiyozli aylanmani alohida hisobga olmaslik. Bir korxonada ham soliqqa tortiladigan, ham ozod qilingan sotuvlar bo‘lsa, kirish QQSini ular o‘rtasida taqsimlash kerak. Aks holda tekshiruvda qo‘shimcha soliq hisoblanadi.

Shuningdek o‘qing:

• Soliq stavkalari 2026 va 2027-yilda kutilayotgan o‘zgarishlar

Ko‘p beriladigan savollar

QQS nima?

QQS — qo‘shilgan qiymat solig‘i (НДС). U tovar va xizmat narxiga qo‘shiladi, oxirida iste’molchi to‘laydi, byudjetga esa zanjirdagi har bir korxona o‘z qo‘shgan qiymati bo‘yicha o‘tkazadi. O‘zbekistonda 2026-yilda asosiy stavka 12 foiz.

QQS qanday hisoblanadi?

Narx ustiga: narx × 0,12. Narx ichidan: narx × 12 / 112. Byudjetga sotuv QQSi bilan xarid bo‘yicha hisobga olinadigan QQS o‘rtasidagi farq to‘lanadi. Masalan, QQS bilan 11 200 000 so‘mlik narxda soliq 1 200 000 so‘m.

QQS to‘lovchini qanday aniqlash mumkin?

soliq.uz yoki my.soliq.uz’dagi QQS to‘lovchilarni aniqlash xizmatida kontragentning STIRi yoki nomi bo‘yicha qidiring. Natijada kontragent QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatda turgani ko‘rinadi.