Aylanma soliq 2026: stavkalari, hisoblash va hisobot topshirish
Kichik biznesning aksariyati QQS va foyda solig‘i o‘rniga bitta soliq to‘laydi: aylanmadan olinadigan soliq. 2026-yilda bu rejimda ikki muhim o‘zgarish bo‘ldi. YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun stavka 1 foizga tushdi, umumiy rejimga o‘tish chegarasi esa 1-iyundan 12 000 BHMgacha ko‘tarildi. Aylanma soliq 2026-yilda qanday hisoblanadi va hisobot qachon topshiriladi?
Qisqasi: aylanma soliq 2026-yilda qancha va qanday to‘lanadi?
- Stavka: yuridik shaxslar uchun asosan 4 foiz; YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun 1 foiz (Soliq kodeksi, 467-modda).
- Baza: tovar va xizmatlarni sotishdan olingan jami daromad, xarajatlar ayirilmaydi.
- Hisoblash: yil boshidan yig‘ilgan daromad × stavka, minus oldingi oylarda hisoblangan soliq.
- Hisobot va to‘lov: har oy, keyingi oyning 15-sanasidan kechiktirmay; yillik hisobot keyingi yilning 15-fevraligacha.
- Chegara: 2026-yil 1-iyundan 12 000 BHMdan oshgan korxona umumiy rejimga (QQS va foyda solig‘i) o‘tadi.
Aylanma soliq nima va uni kim to‘laydi?
Aylanma soliq (rasmiy nomi — aylanmadan olinadigan soliq) kichik biznes uchun soddalashtirilgan soliq rejimi. Soliq kodeksining 462-moddasiga ko‘ra, yuridik shaxs QQS va foyda solig‘ini to‘lash o‘rniga shu soliqni tanlashi mumkin. Buxgalteriya ancha yengillashadi. Kirish QQSini (xaridda to‘langan QQSni) hisobga olish, xarajatlarni chegirish va foydani hisoblash kerak emas.
Kim to‘laydi? Kodeksning 461-moddasi (2026-yil 1-yanvardan O‘RQ-1108-son qonun tahririda) ikki guruhni ko‘rsatadi:
- soliq davrida (kalendar yilda) jami daromadi chegaradan oshmagan yuridik shaxslar;
- tovar va xizmatlarni sotishdan olingan daromadi chegaradan oshmagan YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar.
Chegara qancha? Kodeks matnida 1 mlrd so‘m deb yozilgan. Lekin Prezidentning 2026-yil 26-maydagi PF-100-son farmoni bilan 2026-yil 1-iyundan umumiy rejimga o‘tish chegarasi 12 000 bazaviy hisoblash miqdori (BHM) etib belgilandi. Farmon qabul qilinganda bu taxminan 4,944 mlrd so‘m edi.
Soliq qo‘mitasining tushuntirishiga ko‘ra, yanvar–may oylarida aylanmasi 1 mlrd so‘mdan oshgan korxonalar QQSga eski tartibda o‘tgan. Iyundan boshlab esa faqat yangi chegaradan oshganda o‘tiladi. BHM 2026-yil 1-sentabrdan 440 000 so‘m bo‘lgani uchun chegaraning joriy summasini soliq organidan aniqlang.
Aylanma soliq kimlarga qo‘llanmaydi? 461-moddaning ikkinchi qismida ro‘yxat bor, uning asosiy bandlari:
- tovarlarni import qiluvchi yuridik shaxslar, YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar (2026-yil 1-yanvardan);
- aksiz to‘lanadigan tovar ishlab chiqaruvchi va foydali qazilma qazib oluvchi yuridik shaxslar;
- benzin, dizel yoqilg‘isi va gaz sotuvchilar, lotereya tashkilotchilari;
- 25 gektar va undan ortiq sug‘oriladigan yerga ega qishloq xo‘jaligi yuridik shaxslari;
- bozorlar va savdo komplekslari, alkogol chakana savdosi bilan shug‘ullanuvchi statsionar shoxobchalar;
- soliq maslahatchilari tashkilotlari, auditorlik va notijorat tashkilotlari;
- dori vositalari va tibbiy buyumlar savdosi, tibbiy xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar;
- zargarlik buyumlarini ishlab chiqaruvchi va sotuvchilar (2026-yil 1-yanvardan).
Bu ro‘yxatdagi faoliyat bilan shug‘ullansangiz, aylanma 1 so‘m bo‘lsa ham umumiy rejimda ishlaysiz.
Aylanma soliq stavkasi 2026: qaysi biznes necha foiz to‘laydi?
Soliq kodeksining 467-moddasi 2026-yil 1-yanvardan quyidagi stavkalarni belgilaydi:
Soliq to‘lovchi | Stavka |
|---|---|
Iqtisodiyotning barcha tarmoqlari (quyidagilardan tashqari) | 4% |
Chakana savdo: aholisi 100 ming va undan ortiq shaharlarda | 4% |
Chakana savdo: boshqa aholi punktlarida | 2% |
Chakana savdo: borish qiyin va tog‘li tumanlarda | 1% |
Tamaki mahsulotlari savdosi (joyidan qat’i nazar) | 4% |
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tayyorlovchi tashkilotlar | aylanmaning 4% yoki yalpi daromadning 25% |
Nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatidan foydalanuvchi ayrim tashkilotlar | 0% |
YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar | 1% |
467-moddaning ikkinchi–to‘rtinchi qismlari 2026-yil 1-yanvardan kuchini yo‘qotdi. Shuning uchun 2025-yilgi stavkalar jadvaliga tayanmang. Marketpleyslarda ishlovchilar uchun pasaytirilgan stavkalar ham 2026-yildan bekor qilindi.
Bir nechta faoliyat bilan shug‘ullansangiz, har biri bo‘yicha alohida hisob yuritasiz va soliqni o‘z stavkasida to‘laysiz (468-modda). Masalan, bir korxonaning Toshkentdagi do‘koni 4 foiz, tumandagi do‘koni esa 2 foiz bo‘yicha soliq to‘laydi.
YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun 1 foiz stavka 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan daromadga tegishli. Daromadingiz bu summadan oshdi, lekin umumiy rejim chegarasiga yetmadimi? Unda qaysi stavka qo‘llanishini my.soliq.uz orqali yoki soliq inspeksiyasidan yozma aniqlashtiring. YaTT va o‘zini o‘zi band qilish o‘rtasidagi tanlov haqida alohida maqolamiz bor.
Aylanma soliq qanday hisoblanadi?
Soliq bazasi — tovar va xizmatlarni sotishdan olingan jami daromad (463–464-moddalar). Unga naqd, karta va bank orqali kelgan barcha tushum kiradi. Xarajatlar ayirilmaydi. Bazadan faqat qonunda ko‘rsatilgan ayrim daromadlar chiqariladi. Masalan, davlat qimmatli qog‘ozlari bo‘yicha daromad va soliq agenti soliqni ushlab qolgan dividendlar.
Hisoblash tartibi (470-modda): soliq yil boshidan o‘sib boruvchi yakun bilan hisoblanadi. Ya’ni har oy yil boshidan jamlangan tushum olinadi.
- Yil boshidan joriy oy oxirigacha bo‘lgan jami daromadni qo‘shing.
- Uni stavkaga ko‘paytiring.
- Natijadan oldingi oylar uchun hisoblangan soliqni ayiring.
- Farqni keyingi oyning 15-sanasigacha to‘lang.
Misol 1. Samarqanddagi xizmat ko‘rsatuvchi MChJ, stavka 4%.
Oy | Oylik tushum, so‘m | Yil boshidan jami | Yig‘ma soliq (4%) | Shu oy uchun to‘lov |
|---|---|---|---|---|
Yanvar | 80 000 000 | 80 000 000 | 3 200 000 | 3 200 000 |
Fevral | 95 000 000 | 175 000 000 | 7 000 000 | 3 800 000 |
Mart | 110 000 000 | 285 000 000 | 11 400 000 | 4 400 000 |
Aprel | 70 000 000 | 355 000 000 | 14 200 000 | 2 800 000 |
To‘rt oyda korxona 14,2 mln so‘m soliq to‘laydi. Aprel oyida xarajatlar oshib, korxona zarar ko‘rgan bo‘lsa ham, 2,8 mln so‘m to‘lanadi: aylanma soliq foydaga emas, tushumga qaraydi.
Misol 2. Andijondagi YaTT, oshxona jihozlarini ta’mirlash, stavka 1%. Yillik tushum 600 mln so‘m: 600 000 000 × 1% = 6 000 000 so‘m. Xuddi shu biznes MChJ shaklida 4 foiz, ya’ni 24 000 000 so‘m to‘lardi. Bunga YaTTning o‘z ijtimoiy solig‘i (oyiga kamida 1 BHM, 2026-yil 1-sentabrdan 440 000 so‘m) qo‘shiladi.
Misol 3. Tuman markazidagi oziq-ovqat do‘koni (MChJ), chakana savdo, stavka 2%. Oylik tushum 150 mln so‘m: 150 000 000 × 2% = 3 000 000 so‘m. Xuddi shu do‘kon aholisi 100 mingdan ortiq shaharda bo‘lsa, 6 000 000 so‘m to‘lardi.
Aylanma soliq hisoboti: qachon va qanday topshiriladi?
Soliq kodeksining 469–470-moddalariga ko‘ra, soliq davri — kalendar yil, hisobot davri — bir oy.
Hisobot | Muddat | To‘lov muddati |
|---|---|---|
Oylik hisobot | Hisobot oyidan keyingi oyning 15-sanasigacha | Hisobot topshirish muddatigacha |
Yillik hisobot | Keyingi yilning 15-fevraligacha | Hisobot topshirish muddatigacha |
Hisobotni topshirish qadamlari:
- Soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetiga (my.soliq.uz) elektron raqamli imzo (ERI) bilan kiring.
- Aylanmadan olinadigan soliq hisobotining shaklini tanlang va hisobot davrini ko‘rsating.
- Oylik tushumni, alohida stavkadagi faoliyatlar bo‘lsa, ularni alohida kiriting.
- Dastur hisoblagan soliqni o‘z hisobingiz bilan solishtiring.
- Hisobotni imzolab yuboring va qabul qilinganini tekshiring.
- Soliqni 15-sanagacha shaxsiy hisobvaraqqa to‘lang.
Kerakli hujjatlar va ma’lumotlar: ERI kaliti, oylik tushum bo‘yicha onlayn-NKM (kassa) cheklari va bank ko‘chirmasi, elektron hisob-fakturalar, faoliyat turlari bo‘yicha alohida hisob (bir nechta stavka bo‘lsa).
YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun yengillik. 2026-yil 1-yanvardan ular to‘lov tashkilotlarining raqamli platformalari orqali 1 mlrd so‘mgacha daromad olishi mumkin. Shu daromad bo‘yicha to‘lov tashkiloti soliq agenti bo‘ladi (465-modda). O‘zini o‘zi band shaxs yuridik shaxsga xizmat ko‘rsatganda soliqni o‘sha yuridik shaxs ushlab qoladi. Bu holatlarda hisobotni ham soliq agenti har bir YaTT yoki o‘zini o‘zi band shaxs bo‘yicha alohida topshiradi (470-modda).
Aylanma soliq imtiyozlari qanday?
Aylanma soliqda «imtiyoz» deganda bir nechta narsa tushuniladi:
- Pasaytirilgan stavkalar. Tuman va qishloqlardagi chakana savdo uchun 2 foiz, borish qiyin va tog‘li tumanlar uchun 1 foiz, YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun 1 foiz.
- 0 foizlik stavka. U yagona ishtirokchisi nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamoat birlashmalari, «Nuroniy» jamg‘armasi yoki «O‘zbekiston chernobilchilari» assotsiatsiyasi bo‘lgan tashkilotlarga qo‘llanadi. Shart: xodimlarning kamida 50 foizi nogironligi bo‘lgan shaxslar yoki urush va mehnat fronti faxriylari bo‘lishi kerak.
- Bazani kamaytirish. Masalan, xodimlar va ularning yaqin qarindoshlari uchun madaniy va konsert tadbirlariga chipta xaridi tushumning 0,5 foizigacha bazadan chegiriladi (464-modda). Turizm subyektlari onlayn bron tizimlarini joriy etish xarajatini, brokerlar esa birjaga o‘tkaziladigan yig‘imni chegiradi.
- Umumiy rejimga o‘tganda yengillik. 2026-yil 1-yanvardan aylanma soliqdan umumiy rejimga birinchi marta o‘tgan korxona o‘tish yilidan keyingi bitta soliq davri davomida foyda solig‘idan ozod qilinadi (dividend va foizlar bundan mustasno). Bu yengillik O‘RQ-1108-son qonun bilan kiritilgan va soliq stavkalari 2026 maqolasida batafsil yoritilgan.
Aylanma soliq yoki QQS: qachon umumiy rejimga o‘tgan ma’qul?
Aylanma soliq hamma uchun ham arzon emas. Xaridorlaringiz QQS to‘lovchi korxonalar bo‘lsa, ular sizdan QQSli hisob-faktura kutadi. Ustamangiz past va xarajatlaringiz ko‘p bo‘lsa, 15 foizlik foyda solig‘i 4 foizlik aylanma soliqdan arzonga tushishi mumkin.
Tez solishtirish usuli: foyda tushumning taxminan 27 foizidan kam bo‘lsa (4 / 15 ≈ 0,27), foyda solig‘i aylanma soliqdan kamroq chiqadi. Lekin umumiy rejimda QQS ham qo‘shiladi, shuning uchun hisobni mijozlaringiz turi bilan birga qiling. QQS qanday ishlashi QQS nima maqolasida tushuntirilgan.
Ixtiyoriy o‘tish tartibi ham bor. Yuridik shaxs aylanma soliqqa keyingi soliq davridan boshlab o‘tishi mumkin. Buning uchun yangi davr boshlanishidan kamida o‘n kun oldin soliq organiga xabar beriladi (462-modda). Yangi tashkil etilgan yuridik shaxs rejimni davlat ro‘yxatidan o‘tish chog‘ida tanlaydi. YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar esa xohlasa QQS va foyda solig‘iga o‘tishi mumkin.
2027-yil uchun aylanma soliq stavkalarini o‘zgartiradigan qonun 2026-yil noyabr holatiga qabul qilinmagan. Muhokamadagi takliflar haqida soliq bo‘yicha 2027-yilgi takliflar maqolasida yozganmiz.
Ko‘p beriladigan savollar
Aylanma soliq nima?
Aylanma soliq — kichik biznes QQS va foyda solig‘i o‘rniga to‘laydigan soliq. U tovar va xizmatlarni sotishdan olingan jami tushumdan, xarajatlarni ayirmasdan hisoblanadi. Uning qoidalari Soliq kodeksining 461–470-moddalarida belgilangan.
Aylanma soliq stavkasi 2026-yilda qancha?
Umumiy stavka 4 foiz. Chakana savdoda u joyga qarab 4, 2 yoki 1 foiz bo‘ladi. YaTT va o‘zini o‘zi band shaxslar uchun 2026-yil 1-yanvardan 1 foiz.
Aylanma soliq qanday hisoblanadi?
Yil boshidan yig‘ilgan tushum stavkaga ko‘paytiriladi va oldingi oylarda hisoblangan soliq ayiriladi. Masalan, yanvar–fevralda jami 175 mln so‘m tushgan va yanvarda 3,2 mln so‘m soliq hisoblangan bo‘lsa, fevral uchun 175 000 000 × 4% − 3 200 000 = 3 800 000 so‘m to‘lanadi.
Aylanma soliq hisoboti qachon topshiriladi?
Oylik hisobot hisobot oyidan keyingi oyning 15-sanasigacha, yillik hisobot keyingi yilning 15-fevraligacha topshiriladi. Soliq ham shu muddatgacha to‘lanadi. Hisobot my.soliq.uz orqali ERI bilan yuboriladi.
Aylanma soliq imtiyozlari kimlarga beriladi?
Tuman va qishloqlardagi chakana savdo 2 foiz, borish qiyin va tog‘li tumanlardagi savdo 1 foiz stavkada to‘laydi. Nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatidan foydalanuvchi ayrim tashkilotlar uchun stavka 0 foiz. Umumiy rejimga birinchi marta o‘tgan korxona bir yil foyda solig‘idan ozod qilinadi.
Aylanma soliq hisob-kitobni soddalashtiradi, lekin soliq tushumdan olinadi. Shuning uchun narx va ustamani shu 1, 2 yoki 4 foizni hisobga olib belgilang. Bugun yil boshidan yig‘ilgan tushumingizni hisoblang va uni umumiy rejimga o‘tish chegarasi bilan solishtiring.
Yangi tahlillar birinchi Telegram kanalimizda chiqadi
Maqolalar, qisqa yangiliklar va kechki dayjest — hammasi bitta kanalda.
