Chet elda ishlash: qonuniy yo‘l, agentliklar, hujjatlar va xavflar

Qisqasi: chet elda qonuniy ishlash uchun nima qilish kerak?

1. Kasb va til tanlang: maqsadli davlat talab qiladigan malaka va til darajasini aniqlang, sertifikat oling.
2. Rasmiy kanal orqali ro‘yxatdan o‘ting: xorijdaish.uz platformasida yoki Migratsiya agentligi orqali.
3. Agentlikni tekshiring: xususiy bandlik agentligi litsenziyalangan agentliklar reyestrida bo‘lishi shart.
4. Shartnomani rasmiylashtiring: ishga joylashtirish shartnomasi elektron tizimda ro‘yxatdan o‘tkazilishi kerak, joylashtirish uchun pul to‘lamang.
5. Davlat yordamidan foydalaning: imtihon, viza va chipta xarajatlari uchun kompensatsiya hamda 10 million so‘mgacha mikroqarz bor.

Chet elda ishlash agentliklari: kim qonuniy faoliyat yuritadi?

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Migratsiya agentligining tushuntirishiga ko‘ra, O‘zbekiston fuqarolarini xorijda ishga joylashtirish bilan ikki tomon shug‘ullanishi mumkin:

• Migratsiya agentligi — davlat organi, u litsenziyasiz ishlaydi va hukumatlararo dasturlarni yuritadi;
• xususiy bandlik agentliklari (XBA) — faqat xorijda ishga joylashtirish litsenziyasiga ega bo‘lganlari.

Litsenziyani license.gov.uz’dagi xizmat orqali Migratsiya agentligi beradi va uning shartlariga rioya etilishini nazorat qiladi. Litsenziyasiz tashkilot, Telegram kanaldagi «vositachi» yoki tanishning tanishi fuqaroni qonuniy yo‘l bilan xorijga ishga joylashtira olmaydi.

Nazorat kuchaytirilmoqda. 2025-yil 11-noyabrdagi O‘RQ-1095-son Qonunga ko‘ra, xususiy bandlik agentligi faoliyat boshlashdan oldin bazaviy hisoblash miqdorining 4 000 baravari miqdoridagi mablag‘ni tijorat bankidagi maxsus depozit hisobvarag‘iga joylashtiradi. Hozirgi BHM bilan bu 1,76 milliard so‘m.

Bu pulni Migratsiya agentligining roziligisiz sarflab bo‘lmaydi. U agentlik fuqaroga yetkazgan zararni qoplash kafolati bo‘lib xizmat qiladi. Fuqaroni vataniga qaytarish xarajatlari ham agentlikning zaxira mablag‘idan qoplanadi.

Qoidani buzgan agentliklarga choralar ko‘riladi. Masalan, 2026-yil 6-iyulda Migratsiya agentligi tekshiruvda qonunbuzilishlar aniqlangan va ko‘rsatmalarni muddatida bajarmagan bir xususiy bandlik agentligining litsenziyasini 10 kunga to‘xtatdi.

Agentlikni qanday tekshirish mumkin?

1. Agentlikning to‘liq nomini va STIRini so‘rang.
2. Nomini Migratsiya agentligining litsenziyalangan XBAlar reyestridan qidiring.
3. Ofisdagi plakatdagi QR-kod orqali litsenziya holatini tekshiring.
4. Vakansiya «Xorijda ish» platformasida e’lon qilinganini aniqlang. 2026-yil fevralidan Migratsiya agentligining buyrug‘iga ko‘ra xorijiy ish beruvchilardan kelgan vakansiyalar shu tizim orqali litsenziyali agentliklar o‘rtasida taqsimlanadi.

Reyestrda bo‘lmagan tashkilotga pul to‘lamang va hujjat topshirmang.

Chet elda ishlash uchun to‘lov: qonun nimani taqiqlaydi?

2020-yil 13-avgustdagi O‘RQ-632-son Qonun bilan «Xususiy bandlik agentliklari to‘g‘risida»gi Qonunga muhim o‘zgartishlar kiritilgan:

• xorijda ishga joylashtirish xizmati uchun ish izlovchidan haq undirish taqiqlanadi, haq ish beruvchining mablag‘i hisobidan to‘lanadi;
• axborot va maslahat xizmatlari shartnoma asosida ko‘rsatiladi, ularning qiymati bir BHMdan oshmasligi kerak. 2026-yil 1-sentabrdan bu 440 000 so‘m;
• xizmat ko‘rsatish shartnomalari elektron axborot tizimida real vaqt rejimida ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Demak, agentlik sizdan «ishga joylashtirish», «viza ochish» yoki «joy band qilish» uchun millionlab so‘m so‘rasa, bu qonunga zid. Viza, imtihon, tibbiy ko‘rik va chipta xarajatlari esa odatda fuqaroning o‘zi to‘laydigan haqiqiy xarajatlar. Ularning bir qismini davlat qoplab beradi.

Davlat qanday kompensatsiya va kredit beradi?

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 22-apreldagi 252-son qaroriga ko‘ra, uyushgan holda — Migratsiya agentligi yoki litsenziyali XBA orqali — xorijga ishga ketgan fuqarolarga Migratsiya jamg‘armasidan quyidagi yordam beriladi.

Ariza «Xorijda ish» tizimi orqali yoki Migratsiya agentligiga beriladi va 3 ish kunida ko‘rib chiqiladi. Kompensatsiya xorijda ishga joylashgandan keyin bir oy ichida bank kartasiga o‘tkaziladi.

Chet elda ishlash uchun kredit qanday olinadi?

Xuddi shu qarorga ko‘ra rivojlangan davlatlarga uyushgan holda ishga ketayotgan 18 yoshdan 50 yoshgacha bo‘lgan fuqarolarga tijorat banklari Migratsiya jamg‘armasi mablag‘idan mikroqarz beradi:

• miqdori — 10 million so‘mgacha;
• muddati — 2 yil;
• foiz stavkasi — Markaziy bankning asosiy stavkasidan 4 foiz band yuqori. Asosiy stavka 2026-yil 16-sentabrdan 14 foiz, demak mikroqarz stavkasi 18 foiz;
• kerakli hujjatlar — shaxsni tasdiqlovchi hujjat, ariza va Migratsiya agentligining tavsiyanomasi;
• bank arizani 3 ish kunida ko‘rib chiqadi, pul qarz oluvchining kartasiga o‘tkaziladi.

Rivojlangan davlatlar ro‘yxati BMT hisobotlari asosida tuziladi va Migratsiya agentligi saytida hamda «Xorijda ish» tizimida e’lon qilinadi. Diqqat: mehnat shartnomasini asossiz bajarmasangiz, subsidiya, kompensatsiya va qarzni muddatidan oldin qaytarishingiz kerak bo‘ladi.

Hisob-kitob misoli

Misol: Toshkentlik hamshira Germaniyadagi klinikaga litsenziyali agentlik orqali ishga ketmoqda. Xarajatlari va davlat yordami quyidagicha (narxlar shartli):

Hamshiraning o‘z cho‘ntagidan 4 300 000 so‘m chiqadi. Yo‘l va dastlabki oylar uchun 10 million so‘m mikroqarz olsa, yillik 18 foiz stavka va 24 oylik annuitet (har oy teng summa) to‘lovda oylik to‘lov taxminan 499 241 so‘m bo‘ladi. Ikki yilda jami 1 981 784 so‘m foiz to‘lanadi.

Germaniyadagi ish haqi bilan bu yuk og‘ir emas, lekin qarzni ishga joylashish aniq bo‘lgandan keyingina oling. Turli kredit stavkalarini solishtirish uchun omonat va kredit foizlari 2026 sharhimizdan foydalaning.

Chet elda ishlash uchun qanday hujjatlar kerak?

Aniq ro‘yxatni xorijiy ish beruvchi va maqsadli davlatning viza qoidalari belgilaydi. Odatda quyidagilar so‘raladi:

• xorijga chiqish uchun biometrik pasport (amal qilish muddati kamida ish shartnomasi muddatidan uzun bo‘lishi ma’qul);
• ma’lumoti haqidagi diplom va uning tarjimasi, ayrim davlatlarda diplomni tan olish hujjati;
• til sertifikati (masalan, nemis tili uchun B1, Koreya dasturi uchun TOPIK);
• kasb malakasini tasdiqlovchi sertifikat yoki imtihon natijasi;
• tibbiy ma’lumotnoma;
• sudlanmaganlik to‘g‘risidagi ma’lumotnoma (my.gov.uz orqali olinadi);
• xorijiy ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi va agentlik bilan xizmat ko‘rsatish shartnomasi;
• ishchi viza yoki ish ruxsatnomasi.

Barcha shartnomalarning nusxasini telefoningizda va qog‘ozda saqlang. Mehnat shartnomasida ish haqi, ish vaqti, turar joy, sug‘urta va qaytish xarajatlari aniq yozilgan bo‘lishi kerak. Mehnat shartnomasining asosiy bandlari qanday bo‘lishini mehnat shartnomasi namunasi haqidagi maqolamizda ko‘rishingiz mumkin.

Chet elda qonuniy ishlash: qadam-baqadam

1. Davlat va kasbni tanlang. Germaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va boshqa davlatlar dasturlari talablarini Migratsiya agentligi saytida o‘rganing. Prezident matbuot xizmati ma’lumotiga ko‘ra, Germaniyaga 40 ming hamshira, Yaponiyaga qurilish, logistika va xizmat ko‘rsatish sohalarida 15 ming mutaxassis kerak.
2. Til va kasb tayyorgarligini boshlang. Migratsiya agentligining hududiy o‘quv markazlarida til va kasb kurslari bor. Sertifikatsiz rivojlangan davlatlarga ishga kirish deyarli mumkin emas.
3. «Xorijda ish» platformasida ro‘yxatdan o‘ting. Shaxsiy raqamingizni oling va vakansiyalarni kuzatib boring.
4. Agentlik bilan shartnoma tuzing. Litsenziyani reyestrdan tekshiring. Shartnoma elektron tizimda ro‘yxatdan o‘tganiga ishonch hosil qiling.
5. Ish beruvchi bilan mehnat shartnomasini imzolang. Matnni o‘zingiz tushunadigan tilda o‘qing, tarjimasini so‘rang.
6. Viza va sug‘urtani rasmiylashtiring. Faqat ishchi viza bilan keting: turistik vizada ishlash ko‘pchilik davlatlarda deportatsiya va kirish taqiqiga olib keladi.
7. Kompensatsiya va mikroqarzga ariza bering. Imtihon, viza va chipta cheklarini saqlang.
8. Xorijda ham aloqada bo‘ling. O‘zbekistonning konsullik muassasasi va Migratsiya agentligi vakolatxonasining kontaktlarini yozib oling, muammo bo‘lsa darhol murojaat qiling.

Qanday xavflar bor va ulardan qanday saqlanish mumkin?

Asosiy xavflar firibgarlik, norasmiy bandlik va shartnomasiz ishlash bilan bog‘liq. Migratsiya agentligi ogohlantirishiga ko‘ra, «viza qilib beramiz», «joylar cheklangan», «hozir pul o‘tkazing» kabi va’dalar firibgarlikning odatiy belgilari. Jozibali va’da qonuniy ish taklifi degani emas.

Boshqa xavflar:

• Turistik vizada ishlash. Bunday holatda fuqaro mehnat huquqlari himoyasidan mahrum bo‘ladi, ish haqi to‘lanmasa ham uni undirish qiyinlashadi.
• Pasportni topshirib qo‘yish. Pasport faqat egasida saqlanishi kerak. Uni «saqlab turish» uchun so‘rash majburiy mehnat belgisi bo‘lishi mumkin.
• Shartnomadagi noaniqlik. Ish haqi «kelganda kelishamiz» deyilsa yoki turar joy xarajati yozilmagan bo‘lsa, imzolamang.
• Odam savdosi. Davlat bu sohada jabrlanganlarni aniqlash va qo‘llab-quvvatlash tizimini kuchaytirmoqda: 2026-yil 3-avgustda bu masala bo‘yicha PF-146-son Farmon qabul qilindi.

Rasmiy yo‘l bilan ketgan fuqaro uchun himoya mexanizmlari ishlaydi. Migratsiya agentligi hukumatlararo bitimlar tuzmoqda: 2025-yil oxirida Fransiya, Quvayt, Shvetsiya, Italiya, Serbiya va Belgiya bilan bitimlar va 33 ta davlatdagi 224 ish beruvchi bilan hamkorlik shartnomalari imzolangan. Xorijdan pul o‘tkazish yo‘llari haqida pul o‘tkazmalari bo‘yicha maqolamizda yozganmiz.

Til sertifikati, litsenziyali agentlik va rasmiy shartnoma bilan ketgan fuqaro yuqori daromad bilan birga huquqiy himoya va davlat yordamini ham oladi. Birinchi qadamni bugun qo‘ying: «Xorijda ish» platformasida ro‘yxatdan o‘ting va o‘z kasbingiz bo‘yicha vakansiyalarni kuzatib boring.

Ko‘p beriladigan savollar

Chet elda ishlash agentliklari qonuniyligini qanday bilish mumkin?

Agentlik nomini Migratsiya agentligining gov.uz’dagi litsenziyalangan xususiy bandlik agentliklari reyestridan qidiring yoki ofisdagi QR-kod orqali tekshiring. Reyestrda yo‘q tashkilot fuqarolarni xorijga qonuniy ishga joylashtira olmaydi. Bunday tashkilotga pul to‘lamang va hujjat topshirmang.

Chet elda ishga joylashtirish uchun agentlikka pul to‘lash kerakmi?

Yo‘q, «Xususiy bandlik agentliklari to‘g‘risida»gi Qonunga ko‘ra xorijda ishga joylashtirish uchun ish izlovchidan haq olish taqiqlangan, uni ish beruvchi to‘laydi. Agentlik faqat axborot va maslahat xizmati uchun shartnoma asosida bir BHMgacha, ya’ni 440 000 so‘mgacha haq olishi mumkin. Viza, imtihon va chipta xarajatlarini fuqaro o‘zi to‘laydi, ularning bir qismi qoplanadi.

Chet elda ishlash uchun kredit olish mumkinmi?

Ha. Rivojlangan davlatlarga uyushgan holda ketayotgan 18–50 yoshli fuqarolar tijorat banklaridan 10 million so‘mgacha, 2 yil muddatli mikroqarz olishi mumkin. Stavka Markaziy bankning asosiy stavkasidan 4 foiz band yuqori, ya’ni 2026-yil noyabr holatiga 18 foiz. Buning uchun Migratsiya agentligining tavsiyanomasi kerak.

Chet elda qonuniy ishlash uchun qayerdan boshlash kerak?

Avval maqsadli davlat va kasbni tanlab, til va malaka sertifikatini oling. Keyin «Xorijda ish» platformasida ro‘yxatdan o‘ting va Migratsiya agentligi yoki litsenziyali agentlik orqali vakansiyaga ariza bering. Faqat ishchi viza va rasmiy mehnat shartnomasi bilan keting.

Davlat qaysi xarajatlarni qoplaydi?

Uyushgan holda ketganlarga til yoki kasb imtihoni uchun 3 BHMgacha, ishchi viza uchun 5 BHMgacha va chipta uchun 2 BHMgacha kompensatsiya beriladi. Ijtimoiy reyestrdagi oilalar a’zolariga sug‘urta badali uchun 300 000 so‘mgacha yordam ko‘zda tutilgan. Kompensatsiya ishga joylashgandan keyin bir oy ichida kartaga o‘tkaziladi.